Γιορτές

Κοζάνη: Φωτιά στην αποκριάτικη νύχτα

2012-02-06T01:45:00.000-08:00

Ανελέητο χιούμορ, σάτιρα και αυτοσαρκασμός, αμέριστη φιλοξενία, ένα γλωσσικό ιδίωμα που επιτάσσει να... έχεις τ' αυτιά σου ανοιχτά, διονυσιακοί χοροί γύρω από πυρωμένους φανούς, χαμηλές βορειοελλαδίτικες θερμοκρασίες. Η Κοζάνη που αγαπάμε να επισκεπτόμαστε, τις Απόκριες «φλέγεται» και έχει την τιμητική της!

Πρωταγωνίστρια των «άσεμνων» ασμάτων της Δυτικής Μακεδονίας, η Κοζάνη, επιφυλάσσει ούτε μία ούτε δύο, αλλά πολλές «καυστικές» εκπλήξεις σε μια πλούσια -και σύμφωνη με το έθιμο!- αθυρόστομη φετινή διοργάνωση! Φανοί και καρναβάλι, η χάσκα και η σ'χώρεση, μια μεγάλη παρέλαση, οινοποσία και γερά τσιμπούσια. Καλλίφωνοι «κορυφαίοι» και επίδοξοι τραγουδιστάδες, μπέντια, κασμέρια και πειράγματα, μασκαράδες και κεράσματα, κι ανάμεσα σε όλα, η θεαματική επικράτηση της κοζανίτικης ιδιοσυγκρασίας και της ιδιαίτερης τοπικής της διαλέκτου.

Σημείο «εκκίνησης» της Αποκριάς, η πλατεία Νίκης και ο κεντρικός πεζόδρομος, όπως φαίνονται από το κωδωνοστάσιο του Αγίου Νικολάου.

Ο μεγαλύτερος ενεργειακός δήμος της χώρας γιορτάζει και μονοπωλεί το ενδιαφέρον και ετούτη τη χρονιά. Με αφορμή την Αποκριά συστήνεσαι στο άκρως ενδιαφέρον εμπορικό και πνευματικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής. Με σήμα κατατεθέν της το Ρολόι και το κωδωνοστάσιο του Αγίου Νικολάου, με τη νεολαία να κατακλύζει -ολημερίς και ολονυχτίς- το πολύβουο «στενό της αμαρτίας», με μια έντονη πολιτιστική διάθεση και μια «χάλκινη» μουσική πορεία αιώνων, το σύγχρονο αστικό κέντρο διατηρεί την κυριαρχία του.

Οι πρωτοπόρες τοπικές δράσεις -τηλεθέρμανση, ανακύκλωση και βιολογικός καθαρισμός-, συναγωνίζονται σε χρησιμότητα και δημοτικότητα νεότερες πολιτιστικές κινήσεις -εργαστήρια φωτογραφίας, εικαστικών, φιλαρμονική και συμφωνική ορχήστρα-, οι οποίες οδηγούν μια ολόκληρη πόλη μπροστά... Βεβαίως, απ' τον χάρτη δεν λείπουν τα άξια θέας σημεία αναφοράς. Η Κοβεντάρειος Βιβλιοθήκη με τον ζηλευτό και ανεκτίμητο πλούτο συγγραμμάτων της, η νεόδμητη χαρτοθήκη, το πληρέστατο Ιστορικό - Λαογραφικό & Φυσικής Ιστορίας Μουσείο, η μοναδική αρχαιολογική συλλογή του Μουσείου Αιανής... Χίλιες δυο παραστάσεις κεντρίζουν την προσοχή και σε κάνουν να κοντοστέκεσαι, πριν πάρεις στο κατόπι ακόμα έναν φανό, πριν αναζητήσεις μια καινούργια γειτονιά, προτού γίνεις μέλος μιας νέας παρέας με αστείρευτο χιούμορ.

Τα αναπόφευκτα «παραστρατήματα» οδηγούν γύρω από τη λίμνη Πολυφύτου, στα όρια Σερβίων και Βελβεντού, εκεί όπου με φόντο την κοιλάδα του Αλιάκμονα, συντηρείται το «χρώμα» δεκάδων μοναδικών διαδρομών και φυσιολατρικών εξορμήσεων. Επιστρέφεις στη βάση. Οι πολύμηνες προετοιμασίες αποφέρουν καρπούς, το πρόγραμμα ακολουθείται πιστά και ο επισκέπτης καλείται να συμμετάσχει στο γλέντι μιας άνευ προηγουμένου «αγροτικής αποκριάς». Σε ένα δρώμενο με ρίζες πανάρχαιες, που βάζει στις νύχτες σου φωτιά!

Φανοί: οι καθαρτήριες πυρές μιας πανάρχαιας παράδοσης

«Ιβγάτι αγόρια μ' στού χουρό, κουρίτσια μ' στού σιργιάνι», τραγουδά ο πρωτοτραγουδιστής και τα χέρια χτυπούν ρυθμικά, καλωσορίζοντας την άνοιξη. Κάθε στέκι ένας Φανός, με τον δικό του «αρχηγό», τη δική του «αυλή» 5-10 ανδρών που φροντίζουν για την επανάληψη των στίχων. Αργά και συρτά ξεκινούν, με ρυθμικά βήματα που σταματούν και ξαναρχίζουν, ακολουθώντας πιστά την τελετουργία. Πιασμένοι αγκαζέ, λένε τον πρώτο στίχο σε στάση, το δεύτερο σε κίνηση. Γύρω από την καθαρτήρια πυρά, οικοδεσπότες και επισκέπτες παίρνουν μέρος σε μια λατρευτική ιεροτελεστία που έχει τις ρίζες της στον Πυρρίχειο πολεμικό χορό, παρασυρμένοι σε μια σχεδόν διονυσιακή τελετή που ολοένα κορυφώνεται...

Ο επικεφαλής ξαποσταίνει σε μικρά διαλείμματα -τα οποία καλύπτονται από τους διαπεραστικούς ήχους χάλκινων πνευστών- και συνεχίζει ακούραστος, μέχρι πρωίας... «Αμα δε μ' αρισε δε θα 'βγαινα», δηλώνει ο πρώτος του χορού στο «Λάκκου του Μάγγανη»· ενός από τους δημοφιλέστερους συλλόγους που ανάβει φανό το Σάββατο, πριν από τη μεγάλη Αποκριά.

Ο Θεόδωρος Λάκκας, ο μερακλής τραγουδιστής και ενεργό μέλος του ΣΕΟ Κοζάνης -εκδίδει και τη γαζέτα «Του Β'νο»: Ιφιμερίδα που βγαν οι ορειβάτις τ'ς Κοζιάντ'ς!- αποτελεί πραγματικό εκφραστή της λαϊκής παράδοσης. Εμαθε να τραγουδά από τον μπαμπά του, τη μαμά του, τη θεία του... Μ' ένα μπλοκ στο χέρι, πήγαινε στους μεγάλους φανούς, μάθαινε τα τραγούδια και έγραφε. Από το 1978 τα συγκέντρωνε, και πριν από δύο χρόνια, εξέδωσε το κληροδότημά του στον τόπο που αγαπά, σ' αυτόν που πρωταγωνιστεί ανελλιπώς τα τελευταία 30 χρόνια. Κάπου στην πορεία αναρωτιέσαι για το ιδιαίτερό χιούμορ τους και αμέσως παίρνεις απάντηση: «Ο Κοζανίτης διασκεδάζει με τα παθήματα τα δικά του και των άλλων, τα υπαρκτά, δεν τον ενδιαφέρουν αφηρημένα ανέκδοτα».

Συμμετέχεις επαναλαμβάνοντας ό,τι πιάνει το αυτί σου, αληθοφανή παραδοσιακά τραγούδια που «γελούν» με καθημερινές περιπέτειες, με πραγματικά γεγονότα, τα αειθαλή δημιουργήματα μιας λαϊκής πολιτιστικής έκφρασης. «Τα κλέφτικα» εξυμνούν ιστορικά συμβάντα, «της αγάπης» τραγουδούν τον έρωτα, «τα σατιρικά» διακωμωδούν την κοινωνική και πολιτική τάξη. Οσο για «τα ξεδιάντροπα»; Οπως λέει ο ίδιος: «Εκεί τα λεν ωμά»!

Μασκαριλίτ'κα ή νοικοκυρίσια κατ' ευφημισμόν, βρίθουν από απροκάλυπτες περιγραφές και σεξουαλικά υπονοούμενα τα οποία προκαλούν ντροπή (και γέλια) ακόμα και στους πιο συνηθισμένους! «Βέβαια», εξηγεί η πρόεδρος του Συλλόγου Ματίνα Μόμτσιου, «αυτό είναι η Αποκριά. Τα φαλλικά τραγούδια. Μιλάμε άλλωστε για μια γιορτή της γονιμότητας που ομοιοπαθητικά καλεί τη γη να καρπίσει. Η αγροτική αποκριά, είναι γιορτή της γης».

Οι οικοδεσπότες μας στον Λάκκο του Μάγγανη υποστηρίζουν πως «Η μισή Κοζάνη ζει για τις Αποκριές»!

Το κοζανίτικο έθιμο κρατά την ουσία του κι ο φανός αποτελεί τον πυρήνα γύρω απ' τον οποίο συσπειρώνονται όλες οι ηλικίες. Οι προετοιμασίες ξεκινούν αρχές Οκτώβρη και έκτοτε, o κάθε σύλλογος περιμένει τη μέρα που του έχει οριστεί. Επί δέκα νύχτες, μετά την Τσικνοπέμπτη κάθε στέκι ανάβει ένα Φανό, μέχρι την Κυριακή, οπότε φλέγονται όλοι μαζί - ο κάθε «κατεργάρης» στη γειτονιά του! Οσο για το Λάκκου τ' Μαγγαν'; «Εχουμε το χούι να τον σβήνουμε τελευταίοι» λέει ο Θόδωρος, και περηφανεύεται πως όλος ο φοιτητόκοσμος περνάει απ' το φανό τους. Τραγούδια και χοροί καλά κρατούν μέχρι τις 2.30 τα ξημερώματα, οπότε σειρά έχει η χάσκα.

«Η κοζανίτικη Αποκριά δεν είχε ποτέ σχέση με το αστικό καρναβάλι. Σηματοδοτεί το τέλος της τυροφαγίας καθώς την επομένη ξεκινά η Σαρακοστή» εξηγεί η Ματίνα. «Παλιά κερνιόνταν μπακλαβά (τον βασιλιά των κερασμάτων!), συγχωριόνταν, φιλούσαν τα χέρια και έβγαιναν στο φανό. Πριν βγουν όμως, έφτιαχναν ένα παιχνίδι: κρεμούσαν στον πλάστη ένα νήμα και στην άκρη του ένα (προς αποφυγήν παρεξηγήσεων - βρασμένο και καθαρισμένο!) αβγό. Το κινούσαν με ταλάντωση στο στόμα κάθε παίχτη, ο οποίος προσπαθούσε να το χάψει.

Πειράγματα, παρελάσεις, φανοί...

Κάποτε, αυτό γινόταν σε οικογενειακό κύκλο. Τώρα, μαζεύονται 60 άτομα εδώ, άγνωστα! Αυτός που κάνει τη χάσκα, κάνει προετοιμασία βράζοντας 60 αβγά!», λέει γελώντας. Στους κοζανίτικους φανούς, παραδόσεις και τραγούδια διαιωνίζονται έως και 250 χρόνια. «Μεγαλώσαμε μ' αυτό», πετιέται ο Θόδωρος.«Είναι κάτι ξεχωριστό για μας. Η μισή Κοζάνη ζει για τις απόκριες, αυτό περιμένει. Δεν μπορείς να το καταλάβεις αν είσαι απ' έξω». Και κάπως έτσι σε καλεί να το γνωρίσεις. Πώς μπορείς να αρνηθείς;

Λάζαρος Μαλούτας: Η Κοζάνη έχει κυρίαρχο ρόλο σε επίπεδο ΝΑ Βαλκανίων

«Κεντρική προτεραιότητά μας στον δήμο είναι η ανάπτυξη. Η μετακίνηση της οικονομίας σε πεδία και εκτός της ΔΕΗ, η ανταγωνιστικότητα, η εξωστρέφεια, η ποιότητα, είναι στοιχεία που πρέπει να κυριαρχούν και να χαρακτηρίζουν κάθε δράση και πρωτοβουλία μας», υποστηρίζει ο Λάζαρος Μαλούτας, δήμαρχος Κοζάνης. Και συνεχίζει: «Η Εγνατία οδός είναι ένα μεγάλο σύγχρονο αναπτυξιακό έργο, καθώς δεν είναι μόνον ένας σύγχρονος αυτοκινητόδρομος, αλλά ένας άξονας ανάπτυξης που εκμηδενίζει τις αποστάσεις, διευκολύνει τη μεταφορά προϊόντων, ενώ δημιουργεί γύρω της μία ζώνη ανάπτυξης παραγωγικών δραστηριοτήτων, γεννά μία σειρά προσκλήσεων.

Στις βασικές μας προτεραιότητες εντάσσεται και ο πολιτισμός, καθώς το πολιτιστικό απόθεμα στην περιοχή είναι πλούσιο, με το Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής, το Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης, τη Δημοτική Βιβλιοθήκη και Χαρτοθήκη να αποτελούν τους βασικούς πυλώνες προώθησης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Στις άμεσες προτεραιότητες ανήκει και η προστασία, ανάδειξη και ανάπτυξη της παραλίμνιας ζώνης Πολυφύτου. Η υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου, μπορεί αποτελέσει την απαρχή για τη στροφή του αναπτυξιακού μοντέλου της περιοχής σε ήπιες μορφές ανάπτυξης, φιλικές προς το περιβάλλον. Ταυτόχρονα, η περιοχή διεκδικεί τη συνέχιση του πρωταγωνιστικού της ρόλου στην ενέργεια, τόσο στον τομέα της ολοκληρωμένης εκμετάλλευσης λιγνιτικών κοιτασμάτων όσο και των ΑΠΕ». Η κρίση έχει αγγίξει την Κοζάνη; Και αν ναι, ποιες κινήσεις γίνονται; «Και στον Δήμο Κοζάνης αναγκαστήκαμε να προσαρμοστούμε στη νέα οικονομική κατάσταση που σχετίζεται με την υποχρηματοδότησή της.

Εγιναν οι πολιτικές επιλογές, που δίνουν τη δυνατότητα να λειτουργήσει κάτω από αυτές τις συνθήκες, ο δήμος. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον τομέα των χρηματοδοτουμένων δράσεων, στην προσπάθεια κάθε νέα πρωτοβουλία που αναλαμβάνεται να έχει εξασφαλισμένους τους πόρους που απαιτούνται για την υλοποίησή της. Ταυτόχρονα βάλαμε τον εκσυγχρονισμό και τη μηχανοργάνωση σε όλο το εύρος των δράσεών μας, με αποτέλεσμα το προσωπικό που αποδεσμεύτηκε να μπορεί να απασχοληθεί σε παραγωγικές δραστηριότητες.

Ο δήμαρχος Κοζάνης, Λάζαρος Μαλούτας.

Ακόμα και η Αποκριά, το κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός του δήμου, διοργανώνεται με μικρότερο προϋπολογισμό, χωρίς όμως να επηρεαστεί στο παραμικρό ούτε το πρόγραμμα ούτε το κέφι που τη συνοδεύει», υποστηρίζει ο δήμαρχος και καταλήγει: «Η Κοζάνη, η πρωτεύουσα της Δυτικής Μακεδονίας, έχει έναν κυρίαρχο ρόλο τόσο σε επίπεδο περιφέρειας όσο και σε επίπεδο ΝΑ Βαλκανίων. Αυτός ο ρόλος αναδεικνύεται περίτρανα με την ολοκλήρωση των μεγάλων οδικών και ενεργειακών έργων στην ευρύτερη περιοχή.

Αυτός ο κυρίαρχος ρόλος και ταυτόχρονα το στρατηγικό μας σχέδιο ανάπτυξης, γεννούν την αισιοδοξία μας για το μέλλον του τόπου και των κατοίκων του».

Η ιστορική συνέχεια μιας ευνοημένης πόλης

Το νεοκλασικό κτίριο -σήμερα ξενοδοχείο Ερμιόνιο- απέναντι από το Ρολόι.

Η ίδρυση της σημερινής Κοζάνης ανάγεται στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Ο σχετικά νέος οικισμός κατοικείται οργανωμένα γύρω στα 1450, από Ηπειρώτες που έφτασαν στην περιοχή κυνηγημένοι από τουρκαλβανούς. Σιγά σιγά, η μικρή κοινότητα αναπτύσσει τον πρωτογενή τομέα και τη βιοτεχνία. Μεταποιεί το μετάξι, το μαλλί, επεξεργάζεται χαλκό, δέρματα, φτιάχνει υφαντά, μαζεύει και εμπορεύεται τον κρόκο.

Τον 17ο και τον 18ο αι. η Νοτιοανατολική Ευρώπη γεμίζει Κοζανίτες. Για του λόγου το αληθές, στο εμπορικό μητρώο της Βιέννης, ο μεγαλύτερος αριθμός ξένων πραματευτών είναι από την Κοζάνη και την ευρύτερη περιοχή. Εν τω μεταξύ, ο Χαρίσης Τράντας, γόνος οικογενείας γαιοκτημόνων, μεταναστεύει στη Ρωσία και λίγα χρόνια αργότερα, επιστρέφει με τεράστια περιουσία. Επισκέπτεται τη σουλτανομήτορα και αγοράζει το καθεστώς του μαλικανές το οποίο αφορά ένα ειδικό σύστημα προστασίας, καθώς φορολογικά ανήκει στη σολτανομήταρα. Χαμηλότεροι φόροι, απαγόρευση κατοίκησης από Τούρκους (στους οποίους επιτρέπεται να εμπορεύονται εντός πόλης αλλά υποχρεούνται να ξεπεταλώνουν τα άλογα για να μην ενοχλούν τους κατοίκους!) και το σημαντικότερο όλων: επιτρέπεται η λειτουργία της Σχολής της Κοζάνης.

Σύνηθες «πέρασμα» η είσοδος του Αγίου Νικολάου, στο κέντρο της πόλης.

Το πνεύμα του διαφωτισμού και το όραμα του Κοραή πως «μέσα από τη μόρφωση θα απελευθερωθεί το έθνος» ωθεί τους Κοζανίτες μετανάστες να στέλνουν βιβλία και να πληρώνουν τους δασκάλους που εργάζονταν σε αυτήν. Η αργότερα επονομαζόμενη Κοβεντάρειος Βιβλιοθήκη είναι γεγονός και από τότε μέχρι σήμερα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες της Ευρώπης, καθώς περιλαμβάνει πάνω από 120.000 τόμους (8.500 αφορούν στην περίοδο 1494-1912), περιοδικά, ανεκτίμητα χειρόγραφα και τούρκικα φιρμάνια. Ενας από τους πνευματικούς θησαυρούς που φυλάσσονται στην πόλη είναι και το αυθεντικό κομμάτι της Χάρτας του Ρήγα που εκτίθεται στη νεόδμητη Λασσάνειο Χαρτοθήκη.

Οσον αφορά τη ρυμοτομία, εκεί ακολουθούνται τα πρότυπα δυτικοευρωπαϊκών πόλεων. Το Δημαρχείο, ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Νικολάου και γύρω τους, το εμπορικό κέντρο. Δυστυχώς, η άναρχη δόμηση μετά τη δεκαετία του '70 οδήγησε στο γκρέμισμα πολλών αρχοντικών. Παρόλα αυτά, καθ' εικόνα και ομοίωση των παλιών αρχοντικών, το κτίριο του Ιστορικού-Λαογραφικού & Φυσικής Ιστορίας Μουσείου, με έτος ανέγερσης το 1983 τραβά τα βλέμματα. Οι πτυχές της καθημερινής ζωής των κατοίκων αντικατοπτρίζονται στους 6 ορόφους του πληρέστατου δημιουργήματος του Συνδέσμου Γραμμάτων και Τεχνών. Μόνιμες εκθέσεις φυσικής ιστορίας, αρχαιολογικά εκθέματα και παραστάσεις λαογραφίας αποτυπώνουν περίτρανα τον βίο και την πολιτεία του λίκνου του νεοελληνικού διαφωτισμού.

Ο Παπαδημήτρης υποδέχεται τους πιστούς στον Aγιο Νικόλαο εδώ και 35 χρόνια.

Κλασική μουσική παράδοση
Αν και απ' το 1984 προσφωνείται ως «Δημοτική Φιλαρμονική Κοζάνης» η «Πανδώρα» ιδρύθηκε το 1902 αποτελώντας το πρώτο Μουσικό Σωματείο της τουρκοκρατούμενης χώρας. Με σημαντική εθνική δράση την περίοδο της κατοχής, αποτέλεσε «άντρο» του Μακεδονικού αγώνα, καθώς πολλές φορές οι αγωνιστές συμμετείχαν στα διοικητικά συμβούλια, ως κάλυψη απ' τους Τούρκους! Μετά τον 18ο αι. από τα σωθικά της ξεπετάγονται μπάντες με χάλκινα (τροφοδοτώντας το συγκεκριμένο μουσικό ιδίωμα) και σήμερα πλέον η Πανδώρα μετρά 55 ενεργούς μουσικούς, από 12-25 ετών. Νεαρά ταλέντα φοιτούν και στο Δρίζειο Ιδρυμα, το Δημοτικό Ωδείο που φιλοξενεί συνολικά 650 μαθητές από 12 χρονών και άνω, περιλαμβάνει ορχήστρα δωματίου και συμφωνική 90 παίδων!

Κρόκος Κοζάνης: Το χρυσάφι της Μακεδονικής γης

Με πάνω από 70.000 κατοίκους, ο Δήμος Κοζάνης αποτελεί ένα αυτόνομο αστικό κέντρο. Τη δεκαετία του '50 με την ανάπτυξη των υδροηλεκτρικών σταθμών της ΔΕΗ, οι μαθημένοι στο εμπόριο Κοζανίτες αποδέχτηκαν τα νέα εργασιακά δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία, σήμερα, απασχολούνται 6.500-7.000 εργαζόμενοι. Ο νέος αυτός οικονομικός προσανατολισμός έχει αφήσει το στίγμα του στην περιοχή: οι τεχνητές λίμνες Πολυφύτου και Ασωμάτων (και μια που θα σχηματιστεί με το νέο φράγμα Ιλαρίωνα, τρεις), δύο εγκαταλελειμμένοι οικισμοί (ένας μετά τα Ιμερα στην λίμνη Πολυφύτου και ένας στην Πτολεμαΐδα) αλλά και οι δεκάδες «ανοιχτές πληγές» των ορυχείων εξόρυξης λιγνίτη. Οπως και να 'χει, ο ενεργειακός χαρακτήρας διατηρείται, με τις πρωτοπόρες δράσεις κοινής ωφελείας να συνεχίζονται, -π.χ. έχει εξαγγελθεί η δημιουργία φωτοβολταϊκού πάρκου, τα πάνελ του οποίου θα τοποθετηθούν στα εξαντλημένα ορυχεία.

Εξωτερική άποψη του μητροπολιτικού ναού. Σε απόσταση αναπνοής το Ρολόι.

Ενας επιπλέον σημαντικός πόρος της περιοχής αφορά την καλλιέργεια του «πολύτιμου» μπαχαρικού, του γνωστού μας κρόκου Κοζάνης. Τα χωράφια γύρω απ' την κοιλάδα του Αλιάκμονα βάφονται μοβ και «το χρυσάφι της γης» αποτελεί σημαντική πηγή εσόδων των αγροτών. Λέγεται πως πριν από 300 χρόνια οι παλιοί έμποροι έφεραν τον σπόρο από την Αυστρία. Εκτοτε καλλιεργείται ανελλιπώς· το 1969 δημιουργείται ο πρώτος ελεύθερος συνεταιρισμός και το 1971 μετονομάζεται σε αναγκαστικό. Με 1.5 τόνους ετήσια παραγωγή (το 80% της οποίας καταναλώνεται εγχωρίως) με 700 οικογένειες να επεξεργάζονται τα λουλούδια με το χέρι, (συλλογή, διαλογή, αποξήρανση και καθαρισμός), η Κοζάνη φέρνει πρώτη την Ελλάδα σε παραγωγή στα πλαίσια της Ε.Ε.

Κοβεντάρειος Βιβλιοθήκη

Το ολόφωτο νεοκλασικό του Δρίζειου Ωδείου απέναντι από τον Δημοτικό Κήπο.

Η καρδιά της πνευματικής κίνησης και του διαφωτισμού, πρώην «Οίκος Βελτιώσεως», μία από τις σημαντικότερες Βιβλιοθήκες της χώρας, αναμένει τη νέα της στέγη εντός Δημοτικού Κήπου. Το σημαντικό γεγονός κρίνεται καθ' όλα αναγκαίο, καθώς ο πλούτος του, αδιάλειπτης λειτουργίας, ιδρύματος ξεπερνά τα 150.000 βιβλία. Φυσικά, λειτουργεί και ως δανειστική Βιβλιοθήκη-αναγνωστήριο ενώ έχει ψηφιοποιήσει πάνω από 12.000 τίτλους και περιεχόμενα προς τέρψιν των ερευνητών. Μέχρι τότε, επισκεφθείτε την στο 2ο όροφο εμπορικού κέντρου, στην Πλατεία 28ης Οκτωβρίου Νο 7.

Παραλίμνιες εξορμήσεις & βυζαντινά κάστρα

Σκηνές από την καθημερινή ζωή των Κοζανιτών σε έναν από τους 6 ορόφους
του Λαογραφικού Μουσείου.

Ερχόμενοι από την Αθήνα, μετά την κοιλάδα του Σαραντάπορου και την Ελασσόνα ξεπροβάλλει η εντυπωσιακή Υψηλή Γέφυρα Σερβίων. 1.372μ. ενώνουν τις όχθες της κάποτε ανύπαρκτης λίμνης Πολυφύτου. Διασχίζοντάς την, είναι δύσκολο να φανταστείς πώς έμοιαζε η περιοχή πριν βάλει το χεράκι της η ΔΕΗ. Σήμερα πάντως, τα συγκεντρωμένα νερά του Αλιάκμονα αποτελούν ένα αξιοθαύμαστο φαινόμενο το οποίο μάλιστα, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών του φράγματος Ιλαρίωνα -και τη σταθεροποίηση της στάθμης των τριών λιμνών- θα δύναται να αξιοποιηθεί τουριστικά. Προς το παρόν, οι ψαράδες στήνουν τα καλάμια τους ψαρεύοντας 20άκιλα γριβάδια και γιγαντιαίους γουλιανούς, ενώ, στην πλωτή εξέδρα του ναυτικού ομίλου, το καλοκαίρι διοργανώνονται αθλητικές δραστηριότητες. Αν τα σπορ είναι στο «αίμα» σου, σημείωσε δύο σημαντικούς αγώνες που χρήζουν της προσοχής σου: σε πλάτωμα της Παλιάς Καστανιάς διοργανώνεται το πανελλήνιο πρωτάθλημα αιωροπτερισμού, ενώ, στα μέσα Ιουνίου, λαμβάνει χώρα ο 50 χιλιομέτρων πανελλήνιος ποδηλατικός γύρος της λίμνης, με συμμετοχή 300 ποδηλατών.

Με βλέμμα στραμμένο στον επιβλητικό υδάτινο όγκο, η κωμόπολη των Σερβίων (3 χλμ. από τη γέφυρα) απλώνεται αμφιθεατρικά στην πλαγιά του Τιτάριου Ορους, τη δυτική προέκταση των Πιερίων. Η προνομιακή τους τοποθεσία δεν έμεινε ανεκμετάλλευτη. Στα βυζαντινά χρόνια χτίζεται το Κάστρο της Ωρηάς (6ου ή 7ου αι.) με σκοπό να επιβλέπει το στρατηγικό πέρασμα Μακεδονίας-Θεσσαλίας. Η Ακρόπολη των Σερβίων (υπεύθυνη και για το όνομά τους, καθώς προέρχεται από το λατινικό ρήμα servo=παρατηρώ, φυλάττω) αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα φρούρια της βυζαντινής περιόδου.

Η είσοδος του Αρχαιολογικού Μουσείου Αιανής.

Ακολουθείς τις ταμπέλες μέσα απ' τον νεόκτιστο οικισμό (το '43 κάηκε ολοσχερώς από τις γερμανοϊταλικές δυνάμεις) έως την κορυφή του βράχου του «Μιστρά της Μακεδονίας». Ανάμεσα σε δύο φαράγγια, ορθώνονται τρεις από τους τέσσερις πύργους, διάσπαρτες σπηλαιοεκκλησιές με διατηρημένες τοιχογραφίες και πλήθος βυζαντινών ναών. Ο καλύτερα σωζόμενος ακούει στο όνομα «Σαράντα Πόρτες», και πρόκειται για τη μεγάλη βασιλική του 11ου αι. που πιθανότατα αποτελούσε τον επισκοπικό ναό της επισκοπής Σερβίων και μετέπειτα της Μητρόπολης Κοζάνης.

Για να απολαύσεις ολόκληρη τη διαδρομή, ακολούθησε το σηματοδοτημένο μονοπάτι μέσα από το μεγάλο φαράγγι της Χούνης, ανάμεσα σε ανθρωπόμορφα βράχια, υπό τον ήχο των ορμητικών υδάτων του ζωοδότη ποταμού.

Ττα φαράγγια των Σέρβων

Οταν μαζεύεται ο πολύτιμος κρόκος, ο επονομαζόμενος και ως χρυσάφι της γης...

Το μεγάλο ή Χούνη αγγίζει τα 3 χλμ. και υπερβαίνει τα 200 μ. σε ύψος. Η είσοδός του σηματοδοτείται στο ξωκλήσι των Αγίων Αναργύρων, μια παλιά βυζαντινή εκκλησία του 15ου αι. Ο Χάβος είναι το δεύτερο φαράγγι, το οποίο παίρνει το όνομά του απ' το χάος! Με μήκος 1.000 μ. και μέγιστο βάθος 120 μ. είναι φαρδύ στη βάση, στενό στο μέσον, ενώ σε σημεία, το πάνω χείλος του είναι σχεδόν κλειστό! Τρίτο κατά σειρά εμφανίζεται το φαράγγι του Τριγωνικού (ή Φαράγγι της Κατερίνας), ξεπερνά τα 8 χλμ., ξεκινά στον Μεταξά Σερβίων και καταλήγει στο Ρύμνιο.

Στα πλακόστρωτα καλντερίμια του Βελβεντού

«Τη δεκαετία του '60, όταν οι κάτοικοι της Κοζάνης περπατούσαν στις λάσπες, στο Βελβεντό σεργιάνιζαν σε πλακόστρωτα σοκάκια», ακούς κάποιον να λέει και κινάς να γνωρίσεις μια από τις ομορφότερες κωμοπόλεις του νομού. Ενα σκεπαστό δημοτικό πάρκινγκ, καλντερίμια, διατηρητέα κτίρια μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής, κήποι και γραφικά ξωκλήσια αποδεικνύουν πως οι ντόπιοι τον έχουν προσέξει τον τόπο τους! Είναι στο αίμα τους βλέπεις, και ο νους ταξιδεύει στον επιφανή γόνο του χωριού, τον πρώτο πολεοδόμο της Αθήνας, Σταμάτη Κλεάνθη. Περιτριγυρισμένος από απέραντους οπωρώνες και αμπέλια, το καλοκαίρι παίρνει άλλη όψη, μα η φιλόξενη διάθεση των κατοίκων παραμένει, (όπως και η περηφάνια για τον τόπο τους!). Στην είσοδο του οικισμού ξεχωρίζει ο ναός του Αγίου Μηνά (12ος αι.) και αυτός του Αγίου Νικολάου (16ος αι.), που αποτελούν δύο από τα σχεδόν 80 ξωκλήσια της περιοχής.

Σημαντικό αξιοθέατο και οι καταρράκτες του Σκεπασμένου, 3 χλμ. βορειοδυτικά, εντός μιας μαγευτικής τοποθεσίας στην οποία καταλήγεις διασχίζοντας ένα «τροπικό» πλατανόδασος. Στο ειδικά διαμορφωμένο πάρκο διοργανώνονται συναυλίες, ενώ στις βάθρες που σχηματίζονται, το καλοκαίρι κολυμπούν... Οι πιο τολμηροί μπορούν να διασχίσουν το φαράγγι ακολουθώντας το παλιό μονοπάτι προς Καταφύγι ώστε να συναντήσουν δέκα ακόμη καταρράκτες, λίμνες και λείψανα παλιών νερόμυλων. Με όποιον τρόπο και να το προσεγγίσεις, το Καταφύγι, η γενέτειρα του Αλέξη Ζορμπά (του γνωστού ήρωα του Ν. Καζαντζάκη), προσφέρει πανοραμική θέα στον κάμπο του Βελβεντού, των Σερβίων, της Κοζάνης, στον Αλιάκμονα και την τεχνητή του λίμνη.

Θαυμαστά γεωπάρκα
Η φύση είχε έμπνευση όταν σμίλευε τα εντυπωσιακά Μπουχάρια της περιοχής Μικρόβαλτου («μπουχάρια» σημαίνει «καμινάδες» στα κοζανίτικα). Αγνωστα και για πολύ καιρό, αναδείχτηκαν όπως τους έπρεπε, με τη δημιουργία του ξύλινου μονοπατιού που σε καθοδηγεί στα σημαντικότερα σημεία θέας. Το εντυπωσιακό γεωλογικό φαινόμενο αφορά φυσικές γεωμορφές που προήλθαν από τη διάβρωση του εδάφους μέσα σε διάστημα χιλιάδων χρόνων. Οι ιζηματογενείς κολώνες, στην κορυφή τους «φορούν» σχιστολιθικές πλάκες εν είδει καπέλου, λεπτομέρεια που τα ξεχωρίζει από τα αντίστοιχα Νοχτάρια, στην άκρη του δήμου, κοντά στην πρώην κοινότητα Λιβαδερού.

Η διευθύντρια της Βιβλιοθήκης Ιωάννα Στεργιοπούλου μάς ξεναγεί στους πολύτιμους θησαυρούς της Κοζάνης.

Β. Κωνσταντόπουλος
Εχουμε καταπληκτική γη, εξαιρετικούς ανθρώπους και πανέμορφα τοπία

Ο Βασίλης Κωνσταντόπουλος μας δίνει μια πρώτη γνωριμία με τον τόπο του: «Ο Δήμος Σερβίων -Βελβεντού είναι ένας από τους 4 δήμους του Νομού Κοζάνης, στο νοτιοανατολικό μέρος αυτού. Ο πληθυσμός του ανέρχεται σε περίπου 18.000 κατοίκους, ενώ η μορφολογία του δήμου μας είναι εξαιρετική, καθώς συνδυάζει το υγρό στοιχείο -τη λίμνη Πολυφύτου-, πεδινές ή ημιορεινές εκτάσεις και τα πανέμορφα όρη των Πιερίων και Καμβουνίων. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, τη μεταποίηση αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, με τον τουρισμό και με υπηρεσίες και το εμπόριο», τονίζει.

Από το 2011 έχει αναλάβει τα ηνία του δήμου και οι προτεραιότητές του έχουν ως εξής: «Είχαμε δύο βασικές προϋποθέσεις. Το συμμάζεμα των οικονομικών μας και την ορθολογική και χρηστή διαχείριση των πόρων που είχαμε στη διάθεσή μας. Είναι προφανές ότι έπρεπε να αξιοποιήσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το διαθέσιμο προσωπικό, απ' όλους τους δήμους που συνενώθηκαν, γιατί για μας το προσωπικό είναι το πολυτιμότερο κεφάλαιο που διαθέτει ο δήμος. Ετσι προχωρήσαμε σε ίδρυση νέων υπηρεσιών, προκειμένου να βελτιωθεί η καθημερινή εξυπηρέτηση του πολίτη. Εχουμε ήδη αποπληρώσει ένα σημαντικό μέρος του παλαιού χρέους (περίπου 1,9 εκατ. ευρώ από τα 7 εκατ.), έχουμε αποπληρώσει όλες τις υποχρεώσεις του δήμου για το 2011 και αγωνιζόμαστε καθημερινά για τη βελτίωση των υπηρεσιών.

Στους άμεσους στόχους είναι να εκπονήσουμε ένα στρατηγικό σχέδιο συνολικής ανάπτυξης. Για τον λόγο αυτό συνεργαζόμαστε με τους παραλίμνιους δήμους με τους οποίους έχουμε συστήσει Δίκτυο, προκειμένου να εκπονηθεί ένα συνολικό σχέδιο ανάπτυξης όλων των εν λόγω περιοχών. Η σχετική μελέτη έχει ήδη ανατεθεί από την Ειδική Γραμματεία του ΕΣΠΑ και αναμένουμε την ολοκλήρωσή της.

Στόχος μας, να προλάβουμε την επόμενη προγραμματική περίοδο των Ευρωπαϊκών Ενισχύσεων και να δώσουμε μια ώθηση ανάπτυξης του πρωτογενούς τομέα αλλά και του τουρισμού στην περιοχή. Επιπλέον, έχουμε αποφασίσει να χορηγήσουμε για χρήση σταδιακά περίπου 1.000 στρέμματα δημοτικών εκτάσεων σε νέους αγρότες, με συμβολικό ενοίκιο, προκειμένου να προχωρήσουν σε δυναμικές καλλιέργειες και όχι συμβατικές. Ενθαρρύνουμε τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους να οργανωθούν σε υγιείς συνεταιρισμούς, όπως είναι ο ΑΣΕΠΟΠ Βελβεντού, προκειμένου να βελτιώσουν την ποιότητα και τη διακίνηση των προϊόντων τους επιτυγχάνοντας έτσι καλύτερες τιμές και βελτίωση της οικονομικής τους κατάστασης. Βεβαίως, το σημαντικότερο στοιχείο του τόπου μας είναι η ύπαρξη της τεχνητής λίμνης Πολυφύτου, σε συνδυασμό όμως με τη γρήγορη ανύψωση του ανάγλυφου του εδάφους και τη δημιουργία εξαιρετικών ορεινών όγκων.

Με επίκεντρο αυτήν χτίζουμε το αναπτυξιακό μας όραμα για τον τουρισμό. Εχουμε ήδη ζητήσει από τη ΔΕΗ την παραχώρηση απαλλοτριωμένων εκτάσεων για ήπιες παρεμβάσεις εκατέρωθεν της γέφυρας Πολυφύτου και τη δημιουργία υποδομών φιλικών στο περιβάλλον που ταυτόχρονα θα αποτελούν πόλο έλξης. Στόχος μας είναι η ανάπτυξη υποδομών γύρω από τη λίμνη οι οποίες συνδυαζόμενες με μια σειρά ιστορικών μνημείων (τα Κάστρα των Σερβίων, οι βυζαντινές Εκκλησίες του Δήμου, ο αρχαιολογικός χώρος Αιανής και η μονή της Ζάβορδας), με μια σειρά μνημείων της φύσης και αξιοθέατων (όπως το Σκεπασμένο στο Βελβεντό, το Καταφύγι, η παλιά Καστανιά, τα Μπουχάρια και Νοχτάρια των Καμβουνίων) να κάνουν τον τόπο μας ελκυστικό για τους επισκέπτες, τόπο τουριστικού προορισμού. Η περιοχή μας έχει όλες τις προϋποθέσεις να ελπίζει για ένα καλύτερο αύριο, γιατί έχει καταπληκτική γη, εξαιρετικούς ανθρώπους και πανέμορφα τοπία», καταλήγει.

Fast Info

ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ
Ειδικά την περίοδο της Αποκριάς, διεκδικεί την πρωτιά από τα «Αθηναϊκά». Χαρακτηρίζεται από τη σίγηση του τελικού «ι». (π.χ. τ', Θανάσ') ή τη στένωση του «ε» σε «ι» και του άτονου «ο» σε «ου» (π.χ. φεγγάρι=φιγγάρι, Νίκος= Νίκους). Φυσικά, υπάρχουν και άλλες ιδιαιτερότητες. Περισσότερες πληροφορίες στο βιβλίο: «Αποκριά στην Κοζάνη» της Ματίνας Μόμτσιου.

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΙΑΣ

Τα ίχνη του βυζαντινού φρουρίου στην ακρόπολη των Σερβίων.

Από το 1650, εμφανίζονταν τα Ρογκατζάρια (μεταμφιεσμένοι, που περιφέρονταν τραγουδώντας) και οι Κωδωνοφόροι (με μάσκα μέδουσας και κουδούνια). Στα μέσα του 19ου αι. η αιματηρή σύγκρουση δύο κωδωνοφόρων οδηγεί στην απαγόρευση των εορτασμών. Τα Καρναβάλια επανεμφανίζονται στις αρχές του 20ού αι. και συνδυάζουν στοιχεία αγροτικής αποκριάς (φανούς, χορό, φαγοπότια και παρελάσεις). Το 1938 αναβιώνει το παλιό κοζανίτικο καρναβάλι το οποίο συνεχίζει να διεξάγεται μέχρι τον Β' Π. Πόλεμο. Μεγάλοι εορτασμοί παρατηρούνται μετά το '80, με κορύφωση το '96 οπότε τη διοργάνωση αναλαμβάνει η ΔΕΠΑΚ.

11 ΜΕΡΕΣ ΓΙΟΡΤΗ!

Απόγευμα Τσικνοπέμπτης, γίνεται η έναρξη των Απόκρεω στην πλατεία Δημαρχείου. Κάθε μέρα στις 18.00, οι χορευτικοί σύλλογοι «σέρνουν» το χορό και στις 20.30 ακολουθεί άναμμα φανού. Μετά το κάλεσμα, στήνεται γλέντι στην εκάστοτε γειτονιά και εντός 11 ημερών, συμμετέχεις σε 13 Φανούς, με τελική κορύφωση την Κυριακή της Μεγάλης Αποκριάς, οπότε ανάβουν όλοι. Η παρέλαση των αρμάτων πραγματοποιείται στις 15.00 και έπειτα ανάβει ο Κεντρικός Φανός από τον δήμαρχο Κοζάνης. Τα τοπικά κεράσματα δίνουν και παίρνουν καθημερινά και ο εορτασμός ολοκληρώνεται, την Καθαρά Δευτέρα, με νηστίσιμα και το πέταγμα του χαρταετού. Ενημερωθείτε: www.depakoz.gr/apokries

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ

Η Υψηλή Γέφυρα Σερβίων.

Κατ' εξαίρεση και υπό την προστασία της σουλτανομήτορος χτίστηκε το 1664 η τρίκλιτη βασιλική του Αγίου Νικολάου, ένα επίπεδο κάτω από το έδαφος. Στολίστηκε με χειροποίητα ξυλόγλυπτα από Χιονιαδίτες μαστόρους ενώ το 1730, Σαμαριναίοι ζωγράφοι επιμελήθηκαν τις αγιογραφίες. Η κατάφορτη εκκλησιά είναι συνυφασμένη με τη ζωή της πόλης, καθώς όλοι συνηθίζουν να περνάνε «απ' τον παππού», (εννοώντας τον άγιο) πριν ανοίξουν τα καταστήματά τους. Το 26μ. καμπαναριό χτίζεται αργότερα -και ανά περιόδους (1840-1950)-, ενώ η πίστη στον άγιο των ναυτικών, εξηγείται αν λάβουμε υπόψη μας τη σχέση της οικογενείας Τράντα με τη Ρωσία.

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΑΙΑΝΗΣ

Η χαρακτηριστική αρχιτεκτονική του Βελβεντού. Στο βάθος, το Ρολόι.

Μόλις 24χλμ. νότια της Κοζάνης, απλώνεται ο υψίστης σημασίας επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος Αιανής. Ο πλούτος που ανασκάφηκε στην αρχαία πόλη και τη βασιλική νεκρόπολη της αρχαίας πρωτεύουσας της Ελιμιώτιδας, -ενός βασιλείου από τα ισχυρότερα της Άνω Μακεδονίας- στεγάζεται σε μουσείο υψηλών προδιαγραφών, τα ευρήματα του οποίου συναγωνίζονται αυτά της Βεργίνας. Εντός 6 αιθουσών αποκρυπτογραφείται η εγκατάσταση των Δωρικών - Μακεδονικών φύλων και η παρουσία των Μυκηναίων από τον 6ο π.Χ., αι. ενώ, αποδεικνύεται η ενότητα της ελληνικής φυλής. Ως κατεξοχήν «ζωντανή» κιβωτός πολιτισμού, προβάλλει τον παιδευτικό-εκπαιδευτικό της χαρακτήρα, καθώς διοργανώνει προγράμματα αρχαιολογικής εκπαίδευσης μαθητών. Στα πλαίσια των κοινωνικών του δράσεων ξεχωρίζουν «ο Δρόμος Απολλοδώρου» (ένας ετήσιος αγώνας δρόμου προς τιμήν του αρχαίου Αιαναίου αθλητή), πορείες με Ιππείς στα ίχνη αρχαίων ιστορικών διαδρομών και το συμπόσιο γλυπτικής, κατά το οποίο το μάρμαρο (ένα βασικό υλικό της περιοχής) μεταμορφώνεται σε έργο τέχνης. www.mouseioaianis.gr

«ΠΝΙΓΜΕΝΟ» ΝΗΣΙ
Η έως σήμερα μεταβλητή στάθμη της λίμνης ευθύνεται για την εμφάνιση και εξαφάνιση του εντυπωσιακού νησιού των Ιμέρων. Δημιουργείται όταν τα ύδατα ανεβαίνουν και ενώνεται πάλι με την ξηρά -το φθινόπωρο και τον χειμώνα- όταν η στάθμη κατεβαίνει.

Ο «παγωμένος» καταρράκτης του Σκεπασμένου.

ΜΠΑΛΚΟΝΙ SΤΗ ΛΙΜΝΗ
Ο σήμερα «μετέωρος» οικισμός της Νεράιδας, παλιά εντοπιζόταν μες στη λίμνη. Το τουριστικό πλέον χωριό, σκαρφαλωμένο όπως είναι στον μικρό του λόφο, χαίρει άπλετης θέας σε λίμνη, Σέρβια και στους ορεινούς όγκους Πιέριων - Καμβουνίων, ενώ προσφέρει το ομορφότερο αγνάντι την ώρα της δύσης.

ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΑ ΔΕΥΤΕΡΑ
Εν όψει Απόκρεω, τα Σέρβια και το Πλατανόρρεμα διοργανώνουν μεγάλο πανηγύρι! Η παρέλαση του βασιλιά καρνάβαλου περνάει μέσα απ' το χωριό, οι Φανοί ανάβουν σε διάφορες γειτονιές ενώ το πρωί της Καθαράς Δευτέρας, στην έξοδο της Υψηλής Γέφυρας, πετάμε χαρταετό με θέα τη λίμνη και κερνιόμαστε νηστίσιμα εδέσματα, λαγάνες και παραδοσιακά προϊόντα του τόπου!

Εξωτερική αγιογραφία στον Αγιο Μηνά.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Για άνετη και ευχάριστη διαμονή, προτείνουμε το Elena Hotel (τηλ. 24610 41777, 26056, 30294, www.elenakoz.gr) , μια ανάσα απ' το κέντρο της πόλης, 1χλμ. από τα ΚΤΕΛ. Επίσης Hotel Κατερίνα ( τηλ. 24610 34856), Ermionio Hotel ( τηλ. 24610 39400), Ανεσις (τηλ.24610 22504 - 6), Ελενα Palace (τηλ. : 24610 30294)

ΦΑΓΗΤΟ

Πανοραμική άποψη του Βελβεντού με θέα στη λίμνη.

Η ιταλική κουζίνα στα καλύτερά της στο Strada, στο κέντρο της Κοζάνης (Μουράτη 4) ξεχωρίζει για τον εκλεπτυσμένο διάκοσμο, τις καλές τιμές και τις άρτιες, πεντανόστιμες προτάσεις. Τα μεσημεριανά live της Παρασκευής οδηγούν ασυζητητί στο ταβερνείο «Μπουκιά & Συχώριο» (Ολ. Γεωργάκη 13), ενώ για μεζέ με θέα στο ολόφωτο ρολόι, «Το μαγαζάκι που λέγαμε» (έναντι Δημαρχείου) κάνει τη διαφορά! Μην παραλείψετε να δοκιμάσετε τις ξακουστές τυρόπιτες του Βαμβακά (Τριανταφυλλίδου 13) και τα σάντουιτς του ξενυχτάδικου καφέ-ζαχαροπλαστείου-ξηροκαρπάδικου Λάτσκος, στον κεντρικό πεζόδρομο. Στα Σέρβια, τόσο για τη θέα όσο και για την ποιότητά τους ξεχωρίζουν «Τα Κάστρα» στην είσοδο της ακρόπολης του οικισμού και το κρασοπωλείον «Εν Βελβεντώ» στην πλατεία Βελβεντού, για τα μαγειρευτά, τα ψητά και την όμορφη σόμπα του! Μεγάλης εκτίμησης χαίρει και το ψητό αρνί (λουκούμι!) στα τεβερνάκια της Αιανής.

Κείμενο: Ηλέκτρα Φατούρου
Φωτογραφίες: Παναγιώτης Σαρρής

ΕΘΝΟΣ, 5/2/2012

Ηρθανε τα Φώτα με τα έθιμά τους. Συμβολίζουν τον «καθαρισμό» της γης από τα κακά πνεύματα και την αναγέννηση

2012-01-06T07:39:00.000-08:00

7 φωτογραφίες

Αν τα Χριστούγεννα τα χαρακτηρίζει το αίσθημα της προσμονής για την έλευση του Θεανθρώπου και την Πρωτοχρονιά η ελπίδα για τα δώρα του νέου χρόνου, τα Φώτα ξυπνούν αισθήματα χαράς και ιερού ξεφαντώματος. Φώτα είναι στο κάτω κάτω...

«Η γιορτή των Φώτων εντάσσεται στις γιορτές του 13ημέρου. Αφορά ουσιαστικά την περίοδο που γιορτάζουμε από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Φώτα. Κατά τη διάρκεια του εορτασμού των Φώτων διασταυρώνονται ειδωλολατρικά και χριστιανικά έθιμα», εξηγεί ο καθηγητής λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης.

Οπως σημειώνει ο κ. Αλεξιάδης «τα Θεοφάνεια είναι από τις μεγαλύτερες γιορτές του ελληνικού εορτολογίου. Γιορτάζεται η ανάμνηση της Βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Αγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και αγιάζονται τα νερά. Την πρώτη μαρτυρία μάς τη δίνει ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς στις αρχές του 3ου αιώνα. Ο Κλήμης αναφέρει ότι οι οπαδοί του αιρετικού γνωστικού βασιλείου γιόρταζαν τη βάπτιση του Χριστού στις 6 Ιανουαρίου, γιατί πίστευαν ότι τότε γινόταν η ενσάρκωση του Θεού στον Χριστό».

«Ο λαός μας», συνεχίζει ο καθηγητής, «ονομάζει ποιητικά τα Θεοφάνεια "Φώτα", "Ολόφωτα", "Ξέφωτα" και "Φωτόγενα", γιατί τότε φωτίζεται ο κόσμος, αγιάζονται τα νερά και εκδιώκονται τα δαιμονικά όντα. Στις εκκλησίες ψάλλεται το "Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου Σου Κύριε..." και κατόπιν κλήρος και προσκυνητές κατευθύνονται στην πλησιέστερη θάλασσα, λίμνη, πηγή, ποτάμι, δεξαμενή για το ρίξιμο του σταυρού που θα αγιάσει τα νερά.

»Αμέσως οι κολυμβητές πέφτουν στο νερό σε μιαν άμιλλα για το ποιος θα κατορθώσει να πιάσει πρώτος τον σταυρό τον οποίο παλαιότερα συνήθιζαν να περιφέρουν στα σπίτια τους ως νικητές και συγκέντρωναν χρήματα για λογαριασμό τους ή για κάποιο φιλανθρωπικό σκοπό. Σε ορισμένα μέρη η περιφορά του σταυρού γίνεται ακόμη και σήμερα στα σπίτια. Το έθιμο της κατάδυσης του σταυρού εξακολουθεί να γίνεται με θρησκευτική ευλάβεια και σε ελληνικές παροικίες του εξωτερικού, όσες τουλάχιστον είναι κοντά σε θάλασσα, λίμνη ή ποτάμι (όπως στο Τάρπον Σπρινγκς της Φλόριντα, αλλά και στο Λονδίνο)».

Λαϊκή λατρεία και λαογραφία

Είναι εμφανές ότι ανεξαρτήτως προέλευσης τα περισσότερα έθιμα των ημερών έχουν έντονο καθαγιαστικό, εξαγνιστικό χαρακτήρα. Συμβολίζουν τον «καθαρισμό» της γης από τα κακά πνεύματα και την αναγέννηση που φέρνει ο ερχομός της νέας χρονιάς.

«Όπως έγραψε ο ακαδημαϊκός Γεώργιος Μέγας (στο κλασικό βιβλίο του "Ελληνικές Γιορτές και Έθιμα Λαϊκής Λατρείας") σε ορισμένες περιοχές της δυτικής Μακεδονίας οι χωρικοί θεωρούσαν τα Φώτα ως τη μεγαλύτερη γιορτή του χρόνου, γι' αυτό πρωτοφορούσαν τα Φώτα, ρούχο, με απώτερο στόχο να "φωτιστεί" κάθε καινούριο», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Αλεξιάδης και προσθέτει:

«Αλλού πίστευαν ότι τα Φώτα δεν βαπτίζονταν μόνο τα νερά αλλά και οι άνεμοι. Όποιος άνεμος τύχαινε και φυσούσε τότε, ημέρωνε κατόπιν ή αυτός θα φύσαγε όλο τον χρόνο. Στη Σινώπη εξάλλου σταύρωναν το σπίτι, κολλούσαν δηλαδή 4 κεριά στους τοίχους του δωματίου για να φύγουν οι "έξω από εδώ". Σε άλλα μέρη, την ίδια ημέρα γίνονται και μεταμφιέσεις. Οι μεταμφιεσμένοι έχουν τρομερή όψη, φέρουν κουδούνια και περιέρχονται τους δρόμους του χωριού ή της πόλης κάνοντας εκκωφαντικούς θορύβους.

»Ο Νικόλαος Πολίτης, ο ιδρυτής της ελληνικής λαογραφικής επιστήμης, είχε πιστέψει ότι η δοξασία των καλλικαντζάρων είχε πλαστεί με αφορμή τις μεταμφιέσεις αυτών ακριβώς των ημερών. Από το αίσθημα φόβου και ανησυχίας που προκαλούσαν άλλοτε οι πολλές φορές επικίνδυνα πειρακτικοί μεταμφιεσμένοι. Τη θεωρία όμως αυτή αργότερα την εγκατέλειψε ο Πολίτης.Ο ελληνικός λαός την θεωρεί μεγάλη γιορτή και την παραλληλίζει με το Πάσχα λέγοντας χαρακτηριστικά: "κάθε Φώτα και Λαμπρή"!

»Η περίοδος της εορτής των Φώτων είναι τριήμερη, ο αγιασμός, τα Θεοφάνεια και ο Αϊ Γιάννης. Η μέρα του αγιασμού όπου στην εκκλησία ψάλλεται η ακολουθία των Ωρών είναι η 5η Ιανουαρίου. Η δεύτερη μέρα είναι των Θεοφανείων. Η τρίτη ημέρα είναι η μέρα του Αϊ Γιαννιού που λέγεται "η Σύναξη του Προδρόμου" και είναι η πιο σημαντική από τις εορτές του Αγίου Ιωάννη», καταλήγει ο κ. Αλεξιάδης.

Το καλαντάρι των εθίμων

Δεν χρειάζεται τίποτε περισσότερο για να είναι η 6η και 7η Ιανουαρίου γεμάτες δρώμενα απ' άκρη σ' άκρη της Ελλάδας με τον αγιασμό των υδάτων και το «διώξιμο» των κακών πνευμάτων να έχουν τον πρώτο λόγο.

ΔΡΑΜΑ

«Γίνονται Αράπηδες δεν ντύνονται»

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εθιμικές παραδόσεις αναβιώνει αυτές τις μέρες στα χωριά γύρω από την πόλη της Δράμας.

Νέοι μεταμφιέζονται φορώντας προβιές και μουτσούνες ζώων, παίρνοντας με αυτόν τον τρόπο τραγόμορφη όψη. Κουνώντας ρυθμικά τις κουδούνες που κουβαλάνε στις στολές τους επιδιώκουν να διώξουν το κακό και να φέρουν την ευκαρπία και την ευγονία. Είναι οι λεγόμενοι «Αράπηδες».

Το έθιμο που διαδραματίζεται στα γύρω χωριά, Μοναστηράκι, Ξηροπόταμος, Βώλακας, Πύργοι, Πετρούσσα και Καλή Βρύση διαρκεί τρεις ολόκληρες μέρες, από τις 5 έως τις 7 Ιανουαρίου.

Από το πρωί μέχρι το βράδυ κρατάει η «τελετή των Αράπηδων», ενώ μεγάλο γλέντι με χορούς και τοπικά τραγούδια στήνεται σε κάθε χωριό σε διαφορετική μέρα και ώρα.

«Οι άνθρωποι "γίνονται" Αράπηδες, δεν ντύνονται», εξηγεί ο κ. Ιωάννης Παπουτσής, πρόεδρος του Κέντρου Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Μακεδονίας, για να δείξει πώς οι άνθρωποι εκεί κυριολεκτικά ζουν τον ρόλο τους τις μέρες αυτές.

Το έθιμο, όπως είναι φυσικό, συγκεντρώνει πλήθος κόσμου από όλα τα μέρη της Ελλάδας.«Έρχονται από όλα τα μέρη, ακόμα και από την Κρήτη για να δουν αυτό το τελετουργικό. Οργανώνονται εκδρομές για την Δράμα» αναφέρει ο κύριος Παπουτσής.

Για την εφετινή χρονιά ο χορός των Αράπηδων στο Μοναστηράκι έχει προγραμματιστεί στις 3 το μεσημέρι της ημέρας των Θεοφανείων, ενώ παράλληλα ο Δήμος Δράμας οργανώνει εκδηλώσεις μετά την κατάδυση του Σταυρού στις πηγές της Αγίας Βαρβάρας και στην Ονειρούπολη που έχει στηθεί στον Δημοτικό Κήπο.

ΚΑΒΑΛΑ

Τα «Σάγια» και το ανάμα της φωτιάς

Στην γειτονική Νέα Καρβάλη, ανατολικά της πόλης της Καβάλας, κάθε χρόνο την παραμονή των Θεοφανίων αναβιώνουν τα «Σάγια», ένα έθιμο που τηρούνταν σε όλη την Καππαδοκία.

Το έθιμο αποτελεί μια σύνθετη τελετουργική πράξη με χορό και τραγούδι γύρω από αναμμένες πυρές που έχει ως κύριο σκοπό την ευημερία.

ΚΑΣΤΟΡΙΑ

Τα τριήμερα «ραγκουτσάρια»
Ενα από τα πιο γνωστά έθιμα των Θεοφανείων, τα «ραγκουτσάρια», αναβιώνει κάθε χρόνο στην πόλη της Καστοριάς, όπου κι εδώ οι κάτοικοι μεταμφιέζονται για να ξορκίσουν το κακό.

Φορούν μάσκες που έχουν συμβολικό χαρακτήρα και βάφονται με ζωηρά χρώματα. Περιφέρονται στους δρόμους κάνοντας θόρυβο με τα χάλκινα όργανά τους.
Συνηθίζουν να «ζητιανεύουν» από τον κόσμο την ανταμοιβή τους, επειδή όπως λένε είναι το αντίτιμο για να διώξουν τα κακά πνεύματα.

Φέτος το πρόγραμμα των εκδηλώσεων έχει ως εξής: Μετά τον αγιασμό των υδάτων ο Άι Βασίλης θα μοιράσει δώρα σε όλα τα παιδιά την πόλης. Συνοδευόμενος από παραδοσιακή λαϊκή μπάντα θα προσφέρει δώρα και καστοριανό κρασί σε όσους συναντά, ξεκινώντας από την πλατεία Δαβάκη και διασχίζοντας την οδό Μητροπόλεως.

Στο Δημαρχιακό Μέγαρο - στις 16:00 - θα γίνει η έναρξη του καρναβαλιού με τη συνοδεία, ως είθισται, χάλκινων οργάνων. Το «μπουλούκι» θα κατευθυνθεί από την οδό Μητροπόλεως στην πλατεία Ομονοίας.

Από αυτή τη στιγμή και μετά θα ξεχυθούν όλοι στους δρόμους και τα σοκάκια της πόλης, με ζωντανή μουσική από λαϊκές ορχήστρες σε καστοριανούς παραδοσιακούς ρυθμούς και ξέφρενο αδιάκοπο χορό.

Το μεσημέρι της επόμενης ημέρας το σκηνικό θα επαναληφθεί σε ακόμη πιο έντονο ρυθμό. Επιπλέον τα «μπουλούκια» από μικρούς και μεγάλους θα επισκέπτονται φιλικά σπίτια και σπίτια εορταζόντων που είναι ανοιχτά στις απρόσμενες επισκέψεις των μεταμφιεσμένων.

Οι εορταστικές εκδηλώσεις θα φθάσουν στην κορύφωσή τους την 8η Ιανουαρίου με τη μεγάλη παρέλαση στην οδό Μητροπόλεως (Τσαρσί) στη 13:00. Από το Δημαρχιακό Μέγαρο, στην οδό Μητροπόλεως και μέσω της πλατείας Ομονοίας, οι παρέες θα καταλήξουν στο «Ντολτσό» και την πλατεία του.

ΕΡΜΙΟΝΗ

«Γιάλα - γιάλα» από σοκάκι σε σοκάκι

«Στη θάλασσα θα πέσω καλέ, βαθιά στα κύματα, να πιάσω την ποδιά σου με τα κεντήματα, γιάλα-γιάλα.

Αν είσαι κι αν δεν είσαι του Δήμαρχου τσουπί, εγώ θα σε φιλήσω κι ας πάω φυλακή, γιάλα-γιάλα».

Το διάσημο «γιάλα - γιάλα» αναβιώνει στην Ερμιόνη της Αργολίδας πάνω από 50 χρόνια. Ανάλογα έθιμα επιβιώνουν και σε πολλά ψαροχώρια της περιοχής, όπως στο Πόρτο Χέλι και την Κοιλάδα.

Τα ξημερώματα των Φώτων, τα αγόρια που πρόκειται τη νέα χρονιά να παρουσιαστούν στο στρατό, συγκεντρώνονται, γευματίζουν όλοι μαζί και έπειτα γυρνούν σε όλα τα σπίτια της περιοχής από σοκάκι σε σοκάκι. Τα παιδιά φορούν παραδοσιακές ναυτικές φορεσιές και τραγουδούν το «γιάλα - γιάλα».

Την παραμονή των Φώτων οι κάτοικοι στολίζουν της βάρκες τους με φοίνικες, νεραντζιές και μυρτιές. Την 6η Ιανουαρίου τις δένουν τους στο λιμάνι όπου τελείται, όπως σε εκατοντάδες περιοχές της χώρας, το καθιερωμένο έθιμο της βουτιάς των νέων (αλλά καμιά φορά και των μεγάλων) στη θάλασσα για να πιάσουν το Σταυρό.

ΛΕΥΚΑΔΑ

Πορτοκάλια ευλογημένα από τη θάλασσα

Στην Λευκάδα τηρείται κάθε χρόνο τέτοιες μέρες το έθιμο «των πορτοκαλιών». Οι πιστοί βουτούν στη θάλασσα τα πορτοκάλια που κρατούν στα χέρια τους και τα οποία είναι δεμένα μεταξύ τους με σπάγκο.

Ύστερα τα παίρνουν στο σπίτι τους για ευλογία και αφήνουν ένα από αυτά για ένα ολόκληρο χρόνο στα εικονίσματα του σπιτιού χωρίς να μουχλιάζει.

Πριν την τελετή της κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού, ρίχνουν στη θάλασσα τα παλιά πορτοκάλια.

ΛΕΣΒΟΣ

Οι βουτηχτάδες και η νεροκολοκύθα

Σε άλλα νησιά, όπως τη Λέσβο, την ώρα που πέφτουν στη θάλασσα οι βουτηχτάδες για να πιάσουν τον Σταυρό οι γυναίκες παίρνουν με μια νεροκολοκύθα νερό από 40... κύματα. Επειτα με βαμβάκι που βουτούν σ΄ αυτό καθαρίζουν τα εικονίσματα - χωρίς να μιλούν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας - και στη συνέχεια ρίχνουν το νερό σε μέρος «που δεν πατιέται» (σε χωνευτήρι εκκλησίας).

Στα Δωδεκάνησα πάλι, κυρίως στη Σύμη και την Κάλυμνο, όσοι βουτούν να πιάσουν το Σταυρό στα κρύα νερά της θάλασσας, έχουν ως στόχο τους να κρατήσουν όσο περισσότερο μπορούν την ανάσα τους για να μείνουν όσο το δυνατόν πιο πολύ κάτω από το κρύο νερό.

Όση ώρα διαρκεί η παγωμένη βουτιά, οι ψαράδες των νησιών με τις βάρκες τους, σχηματίζουν έναν προστατευτικό κλοιό γύρω τους, μιας και θεωρούνται οι τυχεροί της νέας χρονιάς που μόλις μπήκε.

Ειρήνη Μαππά

Γεωργία Μισεμικέ

Φωτογραφία Ηλίας Τσάμος

ΤΟ ΒΗΜΑ, 5/1/2012

Oι τόποι μάς καλούν, οι κάρτες το θυμίζουν, τα ημερολόγια νοσταλγίας το βεβαιώνουν

2012-01-06T07:30:00.001-08:00

Το «Hμερολόγιο 2012» της Eνώσεως Σμυρναίων, με τον τίτλο Souvenir De Smyrne, εξαντλήθηκε σε χρόνο - ρεκόρ και τώρα επανεκτυπώνεται.

Tης Eλενης Mπιστικα, Η Καθημερινή, 6/1/2012

H σκέψη είναι τολμηρή, αλλά αξίζει να διατυπωθεί. Eάν ήταν δυνατόν, όλοι οι Eλληνες μικρασιατικής καταγωγής από τους γονείς, από τους προγόνους τους, οι εγκατεστημένοι πριν και μετά την Kαταστροφή του 1922 στην Eλλάδα, στην Kύπρο, στις χώρες της Eυρώπης, στη Bόρειο και Nότιο Aμερική, στην Aυστραλία, στον Kαναδά, στις αραβικές χώρες, να συνενωθούν, να επικοινωνήσουν και να συμφωνήσουν να φτιάξουν την ιδεατή «Πατρίδα της Συνέχειας», τότε θα λυνόταν, ίσως, το μέγα πρόβλημα της οικονομικής κρίσης της Eλλάδος. Γιατί όλοι οι απανταχού Eλληνες Mικρασιατικής ρίζας, κατεσπαρμένοι στις πέντες ηπείρους, με οικογένειες και δικές τους δουλειές, αποτελούν ένα ασυναγώνιστο δυναμικό που θα μπορούσε να βοηθήσει, με χρήμα και επιρροή, το ελληνικό πρόβλημα. Kαι ίσως, να διεκδικήσει, και να πάρει και το τιμόνι στην πολιτική αρένα της σύγχρονης Eλλάδος, επιστρέφοντας στην πατρίδα Eλλάδα, απ’ όπου κι αν βρίσκεται, και τιμώντας έτσι την ιωνική του ρίζα... Tο «Σημειωματάριο» βγαίνει στο Internet, όποιος Mικρασιάτης το διαβάσει ας το πει και σε δικούς του, σε Blogs του τόπου όπου βρίσκεται. Eίναι γνωστό το επιχειρηματικό δαιμόνιο των Eλλήνων που διώχθηκαν από την Kωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, την Kαισάρεια, και θαυματούργησαν στον τομέα που επέλεξαν. Aριστοτέλης Ωνάσης, Πρόδρομος Mποδοσάκης, στην εποχή τους κυριάρχησαν κι έβαλαν τη σφραγίδα τους. Γιώργος Σεφέρης, το πρώτο Nobel, η Nέλλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη, η εθνική μας φωτογράφος, ο Γιάννης Kωνσταντινίδης στη μουσική, άπειρα παραδείγματα.
Πέρα από τις έμφυτες ικανότητες που έχουν σχέση με τη ρίζα της Iωνίας, είναι και ο δεσμός με τη «χαμένη πατρίδα» (ας τη λέμε έτσι, δεν το παραδεχόμαστε) που παραμένει ισχυρός. 90 χρόνια μετά την Kαταστροφή της Σμύρνης, βιβλία γράφονται ολοένα, ταινίες γυρίζονται, ώς και σίριαλ, και όλα γνωρίζουν επιτυχία. Aπόδειξη ότι καθετί που έχει σχέση με την Πατρίδα συγκινεί, ενδιαφέρει άμεσα και προσωπικά, κι όχι μόνο τους λιγοστούς πλέον πρόσφυγες πρώτης γενιάς, ή τα παιδιά τους, της δεύτερης γενιάς, αλλά και της τρίτης και της τέταρτης. H αλυσίδα της μνήμης για την «ανοιχτή πληγή» είναι πανίσχυρη, και ολοένα προστίθενται νέοι κρίκοι τόσο που, ίσως, να μπορεί να φέρει ένα γύρο τον πλανήτη Γη! Eσείς, αστέρια της τεχνολογίας που στέλνετε τα μηνύματά σας μέσω του Διαδικτύου, φροντίστε να ακουσθεί και παραπέρα. Iσως κάτι γίνει...
Πηγή γι’ αυτές τις σκέψεις, σήμερα, ανήμερα τη γιορτή των Φώτων και των φωτισμών, είναι η μεγάλη επιτυχία που σημείωσε το «Hμερολόγιο 2012» της Eνώσεως Σμυρναίων, που με τον τίτλο Souvenir De Smyrne άγγιξε τις καρδιές, κι εξαντλήθηκε σε χρόνο-ρεκόρ. Tώρα επανεκτυπώνεται για να μπορέσει η Eνωσή μας να ανταποκριθεί στη συνεχή ζήτηση. Kαι δεν είναι μόνο η συμβολική τιμή των 10 ευρώ (διατίθεται για τους σκοπούς της Eνώσεως), αλλά και η όλη ποιότητα και, κυρίως, το μήνυμα που στέλνουν συνεχώς οι αυθεντικές κάρτες, τα επιστολικά δελτάρια της εποχής της ακμής του Mικρασιατικού Eλληνισμού που έστελναν στους φίλους και δικούς τους με ευχές, οι Σμυρνιοί, οι Aτταλειώτες, οι περήφανοι Aϊβαλιώτες και Aϊδινιώτες, οι Kαππαδόκες, οι Kωνσταντινουπολίτες, στέλνοντας τοπία και σκηνές από την «πατρίδα που ζει, όσο τη θυμόμαστε».
Kι όχι μόνο την θυμόμαστε, αλλά την αποζητούμε, κι όπου βρούμε ένα γνήσιο θυμητάρι της, κειμήλιο μέσα στον χρόνο, θέλουμε να το αποκτήσουμε. Στην ιστοσελίδα του «Eπτάλοφου», που έκανε την εκδοτική παραγωγή, υπάρχει αναφορά στο «Hμερολόγιο», το οποίο έχει εξαντληθεί. Kαι στην ιστοσελίδα της Eνωσης Σμυρναίων θα γίνει ειδική παρουσίαση.
Aλλά τα μηνύματα έρχονται κι από αλλού: O Σύλλογος Mικρασιατών Eρμούπολης Σύρου, με πρόεδρό του τον λογοτέχνη Nίκο Λειβαδάρα και μέλη του Δ.Σ. τη Λίτσα Xαραλάμπους, αντιπρόεδρο, τον Xρήστο Tσαούσογλου, γραμματέα, τον Γιάννη Xατζηγεωργίου, ταμία, και Γρηγόρη Παναγιωτίδη, Nτίνα Συκουτρή και Λευτέρη Kίκιλη μέλη, μας έστειλε στην «K» τις ευχές τους με ένα Hμερολόγιο μεγάλης πνοής.
Tο Hμερολόγιο, στο εξώφυλλο και στους μήνες, κοσμούν καρτ ποστάλ εποχής, ενώ η επιλογή κειμένων είναι από το αρχείο του Nίκου Λειβαδάρα που έχει την επιμέλεια έκδοσης. Eυχαριστούμε τον Σύλλογο Mικρασιατών Eρμούπολης Σύρου και ζητάμε να συνταχθούμε όλοι, γιατί η διαδρομή όσο παλιά κι αν είναι, αυτή ακολουθεί το Xελιδόνι «Θα κάνεις το ίδιο ταξίδι, ξέρω. Eνα χελιδόνι ετοιμάζεται να ταξιδέψει στην παλιά διαδρομή. Θα αναζητήσεις παλιές φωλιές, όπως έκανα εγώ, όπως έκαναν άλλοι πριν από μένα. Θα τις αναγνωρίσεις εύκολα από την μυρωδιά των προγόνων μας. Oλα θα τα βρεις, εκεί, σε περιμένουν. Eχει τίμημα η επιστροφή, το ταξίδι αυτό στοιχίζει, αλλά αξίζει...» Kαλή χρονιά, στην όμορφη Eρμούπολη Σύρου, που όμως το Aϊδίνι, τα Aλλάτσατα, το Aϊβαλί (Kυδωνιές) μάς γνέφουν, όπως η Kωνσταντινούπολη στο ηλιοβασίλεμα...
THΛEΦOΣ

Εορτασμοί των Θεοφανείων σε όλη τη χώρα

2012-01-06T07:28:00.000-08:00

Αποδοκιμασίες για την κυβερνητική πολιτική από συγκεντρωμένους πολίτες.

Με μία σύντομη τελετή, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια, και του υπουργού Εσωτερικών, Αναστάσιου Γιαννίτση, έγινε η τελετή καθαγιασμού των υδάτων στη Χαλκίδα.
Κατά την τελετή, συγκεντρωμένοι πιστοί προέβησαν σε αποδοκιμασίες για την κυβερνητική πολιτική, στα πρόσωπα του Προέδρου, του υπουργού και των βουλευτών του νομού.
Μετά το πέρας της τελετής, τόσο ο κ. Παπούλιας, όσο και οι υπόλοιποι επίσημοι, αποχώρησαν χωρίς δηλώσεις στους δημοσιογράφους. Έξι άτομα συνελήφθησαν, τρεις άνδρες και τρεις γυναίκες, που προσήχθησαν αρχικά και στη συνέχεια, με εντολή του εισαγγελέα Χαλκίδας, κρατήθηκαν και θα οδηγηθούν ενώπιόν του, κατηγορούμενοι για «προσβολή κατά του Προέδρου της Δημοκρατίας».
Κάτω από δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, με τσουχτερό κρύο και λιγοστό κόσμο, τελέστηκε ο αγιασμός των υδάτων για τα Θεοφάνεια στην πλατεία Δεξαμενής, στην Αθήνα.
Από νωρίς το πρωί ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις βρέθηκαν στην περιοχή του Κολωνακίου, προς αποφυγή επεισοδίων, ενώ κλειστή παρέμεινε η οδός Σκουφά καθ' όλη τη διάρκεια της δοξολογίας στον Ιερό Ναό του Αγίου Διονυσίου, αλλά και την ώρα της τελετής του καθαγιασμού των υδάτων.
Στην τελετή παρέστησαν, μεταξύ άλλων, η υπουργός Παιδείας, Άννα Διαμαντοπούλου, ο δήμαρχος Αθηναίων, Γιώργος Καμίνης και οι βουλευτές Μιχάλης Καρχιμάκης, Προκόπης Παυλόπουλος, Όλγα Κεφαλογιάννη και Θανάσης Πλεύρης, οι οποίοι τόσο κατά την προσέλευσή τους στη Δεξαμενή, όσο και κατά την αποχώρησή τους αποδοκιμάστηκαν από τους συγκεντρωμένους πολίτες.

Η υπουργός Παιδείας δήλωσε: «Εύχομαι σε τέσσερις μήνες η Ελλάδα να έχει κατοχυρώσει τη θέση της στο ευρώ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μία δύσκολη εποχή, σε μία περιοχή που φλέγεται. Έχουμε εμπιστοσύνη πως μπορούμε να αλλάξουμε τον ρου των γεγονότων».
Ο δήμαρχος Αθηναίων αφού ευχήθηκε καλή χρονιά, σημείωσε: «Περάσαμε μία δύσκολη χρονιά και η νέα χρονιά θα έχει δυσκολίες. Πρέπει να σταθούμε όρθιοι, με αξιοπρέπεια». Είπε ακόμη: «Ευθύνη μας είναι να στηρίξουμε τον λαό της Αθήνας και της χώρας με σοβαρότητα. Το πρόβλημα είναι εθνικής εμβέλειας και πρέπει να γίνει εθνική προσπάθεια για την αντιμετώπισή του».
Τέλος, η βουλευτής της ΝΔ, Όλγα Κεφαλογιάννη, ευχήθηκε να πιάσουν τόπο οι θυσίες του ελληνικού λαού και να λάμψει, όπως είπε, το πραγματικό φως της Ελλάδας.
Χοροστατούντος του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος, Ιερωνύμου, πραγματοποιήθηκε στον Πειραιά, το πρώτο λιμάνι της χώρας, ο αγιασμός των υδάτων, με τη ρίψη του Τίμιου Σταυρού στη θάλασσα, ανάμεσα στα ναρκαλιευτικά «Καλυψώ», «Ευ. Νίκη» και «Καλυστώ». Άνδρες του Σώματος Ελλήνων Βατραχανθρώπων βούτηξαν στη θάλασσα και ανέσυραν τον σταυρό.
Την κυβέρνηση εκπροσώπησε ο υπουργός Επικρατείας, Γιώργος Σταυρόπουλος, ενώ παραβρέθηκαν ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, Αντώνης Σαμαράς, ο αναπληρωτής υπουργός Παιδείας, Κώστας Αρβανιτόπουλος, ο υφυπουργός Ναυτιλίας, Άδωνις Γεωργιάδης, ο δήμαρχος Πειραιά, Βασίλης Μιχαλολιάκος, και βουλευτές όλων των κομμάτων.
Ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας μετά τη λήξη της τελετής ευχήθηκε «χρόνια πολλά και καλή φώτιση σε όλους, να είμαστε μονιασμένοι, να κάνουμε το καλό και θα τα καταφέρουμε».
Κατά τη διάρκεια της τελετής, δεν έλειψαν αποδοκιμασίες από ομάδες πολιτών, όπως οι πρώην εργαζόμενοι στα Λιπάσματα Δραπετσώνας, οι οποίοι ζήτησαν να γίνουν εργοστάσια και να φύγει η ανεργία.
Το πρωί, πριν την τελετή του αγιασμού των υδάτων, τελέσθηκε η Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό της Αγ. Τριάδας, χοροστατούτος του αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου και του Μητροπολίτη Πειραιώς, Σεραφείμ. Λόγω της τελετής στον Πειραιά τέθηκαν σε εφαρμογή κυκλοφοριακές ρυθμίσεις.
Υπό συννεφιά, αλλά με ήρεμη θάλασσα και παρουσία πλήθους κόσμου, έγινε η τελετή αγιασμού των υδάτων στη Θεσσαλονίκη.
Στην τελετή χοροστάτησε ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, Άνθιμος, με την παρουσία εκπροσώπων των πολιτικών και στρατιωτικών αρχών της πόλης.
Περισσότεροι από 10 νεαροί βούτηξαν στα νερά του Θερμαϊκού, για να πιάσουν τον σταυρό, που έριξε στη θάλασσα, ο Μητροπολίτης.
Πολίτες αποδοκίμασαν τους πολιτικούς κατά την προσέλευσή τους στον χώρο της τελετής, αλλά και κατά την αποχώρησή τους, αμέσως μετά τη λήξη των καθιερωμένων ευχετήριων δηλώσεων.
«Η σημερινή μέρα έχει υψηλούς συμβολισμούς. Φωτισμένα και ανοιχτά μυαλά, υπεύθυνες πράξεις και επιλογές», δήλωσε ο υφυπουργός Υποδομών, Μεταφορών & Δικτύων, Γιάννης Μαγκριώτης. Σε ερώτηση δημοσιογράφου για τη στήριξη της κυβέρνησης Παπαδήμου, ο κ. Μαγκριώτης απάντησε: «Πρέπει να είναι η απόλυτη επιλογή όλων μας. Η κυβέρνηση πρέπει να ολοκληρώσει το πρόγραμμά της και να πετύχει τους κρίσιμους στόχους της για να σταθεροποιηθεί η οικονομία και η χώρα να κάνει τα πρώτα βήματα της ανάτασης και της ανάπτυξής της. Για να νιώσουν οι πολίτες και ειδικότερα οι αδύναμοι, οι άνεργοι και οι νέοι, την ελάχιστη ασφάλεια για την επόμενη μέρα. Η υποστήριξη από την Ευρώπη πρέπει να είναι ακόμα πιο αποφασιστική, ειδικότερα για την ανάπτυξη».
Σχετικά με τις εσωκομματικές εξελίξεις στο, ο κ. Μαγκριώτης δήλωσε: «Ειδικά για το ΠΑΣΟΚ, η επιτυχία της κυβέρνησης Παπαδήμου είναι ακόμη περισσότερο η απόλυτη επιλογή. Μόνο έτσι θα δικαιωθούν οι θυσίες των πολιτών. Μόνο έτσι μπορεί να ελπίζει και το ΠΑΣΟΚ στην ανασυγκρότηση και στη δημιουργική συνέχειά του. Οι πολίτες αγωνιούν για την πορεία της χώρας και πολλοί από αυτούς για την επιβίωση τους. Εμείς πρέπει να εργαζόμαστε, σχεδόν με αποκλειστικό τρόπο, για τη λύση αυτών των προβλημάτων» .
Με λαμπρότητα γιορτάστηκαν τα Θεοφάνεια και στα Χανιά. Το πρωί τελέσθηκε πανηγυρική θεία λειτουργία στον μητροπολιτικό ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου, χοροστατούντος του μητροπολίτη Κυδωνίας - Αποκορώνου Δαμασκηνού.
Ακολούθως, σχηματίσθηκε πομπή που κατέληξε στο ενετικό λιμάνι των Χανίων, όπου έγινε ο αγιασμός των υδάτων. Στα παγωμένα νερά του ενετικού λιμανιού βούτηξαν και φέτος τολμηροί κολυμβητές. Σε εκείνους που έπιασαν τον σταυρό ο μητροπολίτης χάρισε από έναν χρυσό σταυρό και ο δήμαρχος Χανίων, Μανώλης Σκουλάκης, εκδόσεις του δήμου.
Παρόντες στην τελετή ήταν οι βουλευτές, Ευτύχης Δαμιανάκης και Ευαγγέλια Κουρουπάκη, ο αντιπεριφερειάρχης Χανίων, Απόστολος Βουλγαράκης, ο δήμαρχος, εκπρόσωποι των πολιτικών και στρατιωτικών αρχών και παρά τον άστατο καιρό πλήθος πιστών.
Στον ιερό ναό του Αγίου Νεκταρίου, στη Σούδα, παρακολούθησαν τη θεία λειτουργία των Θεοφανείων, ο επίτιμος πρόεδρος της ΝΔ, Κώστας Μητσοτάκης, και η πρόεδρος της Δημοκρατικής Συμμαχίας, Ντόρα Μπακογιάννη.
Μετά το τέλος της λειτουργίας ακολούθησε η τελετή αγιασμού των υδάτων στο λιμανάκι μπροστά από το ναυταθλητικό κέντρο Σούδας. Το «παρών» έδωσαν ακόμα ο βουλευτής, Χρήστος Μαρκογιαννάκης, και εκπρόσωποι των τοπικών αρχών.
Η τελετή αγιασμού των υδάτων τελέστηκε το πρωί και στην κεντρική δεξαμενή υδροδότησης των Χανίων, ενώ την πρωτοχρονιάτικη πίττα τους έκοψαν κάνοντας και τις παραδοσιακές τους βουτιές οι χειμερινοί κολυμβητές στους Αγίους Αποστόλους και στο Καλαμάκι.
Η τελετή αγιασμού των υδάτων πραγματοποιήθηκε και στο λιμανάκι της Αγίας Μαρίνας, όπου ο ιερέας απελευθέρωσε στον ουρανό λευκά περιστέρια.
Τέλος, ο Ναυτικός Όμιλος Χανίων πραγματοποίησε την τελετή αγιασμού των υδάτων στη μικρή πισίνα του κολυμβητηρίου της πόλης.
www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ, ΣΚΑΪ

Το έθιμο της Βασιλόπιτας καλά κρατεί, και του Χρόνου!

2012-01-03T20:18:00.000-08:00

Η «αναμνηστική» μας, χθες, πρώτη εργάσιμη του 2012. Από δεξιά, Δημήτρης Ρηγόπουλος, Ηλίας Μαγκλίνης, Ελένη Μπίστικα, Νίκος Βατόπουλος, εμπρός, Ολγα Σελλά, Δημήτρης Μπούρας, Ηλιάνα Σουσώνη, Μαριάννα Τζιαντζή, Ρούλα Καρακούση, Πέτρος Παπακωνσταντίνου, Ανδρέας Πετρουλάκης, Ακριβή Κάκαβα, η τυχερή Σάντρα Βούλγαρη, ο Σπύρος Γιανναράς, η Λίζα Λυκίδου (φωτο Γιούλη Επτακοίλη).

Tης Eλενης Mπιστικα, Η Καθημερινή, 3/1/2012

Το 2012 ήρθε, όπως φοβόμαστε, στις 15 Ιανουαρίου καταφθάνει η τρόικα με τους τρεις ευρω-λεβέντες για να βάλουν και του Νέου Ετους τα δύο πόδια σ’ ένα στενό παπούτσι.

Εμείς, οι συντάκτες της «Κ» ευχόμαστε ο ένας στον άλλο «Καλή Χρονιά» με περισσότερη ζέση από άλλη φορά για να τονωθεί το ηθικό αμφοτέρων.

Οπως κάθε χρόνο κόψαμε στον τέταρτο όροφο των γραφείων της «Καθημερινής» την πρωτοχρονιάτικη πίτα μας – το «Σημειωματάριο», το Καλλιτεχνικό και Πολιτιστικό, Ραδιοτηλεοπτικό, κριτική κινηματογράφου, με τον Νίκο Βατόπουλο, υπεύθυνο του Πολιτιστικού Τμήματος, να κρατά το μαχαίρι! Το φλουρί, χρυσό από τη Χριστιάνα Καίσαρη, έπεσε στη Σάντρα Βούλγαρη, κι όλοι μαζί φωτογραφηθήκαμε για την «οικογενειακή αναμνηστική» με ευχή «Καλές Ειδήσεις» και «Καλύτερες Ημέρες» για τον Τύπο και ΜΜΕ «Και του Χρόνου», στην καλή μας εφημερίδα με το ήπιο συναδελφικό κλίμα, όπως φαίνεται και από τις φωτογραφίες!
THΛEΦOΣ

Οντα αποτρόπαια ξορκίζουν την κακοτυχία

2012-01-03T20:17:00.000-08:00

Χριστινα Σανουδου, Η Καθημερινή, 3/1/2012

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ. Παρά την αποτρόπαια όψη τους, οι δαίμονες και τα άλλα τερατόμορφα πλάσματα, που παραμονεύουν στις σελίδες του Ημερολογίου του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου για το 2012, δεν βρίσκονται εκεί για να σκορπίσουν τον τρόμο, αλλά για να «ξορκίσουν» την κακοτυχία. Γι’ αυτό, άλλωστε, αποτυπώθηκαν σε εικόνες, πίνακες, χειρόγραφα και γλυπτά από τους πρώτους χριστιανούς, οι οποίοι ενσωμάτωσαν στην έκφραση της πίστης τους στοιχεία από αρχαιότερες παραδόσεις. Το παράδειγμά τους ακολούθησαν οι αγιογράφοι των βυζαντινών και μεταβυζαντινών χρόνων, αναπαριστώντας γρύπες, κενταύρους, δράκους και σειρήνες με ακόμα μεγαλύτερη γλαφυρότητα - πάντα σε μια προσπάθεια να αποτρέψουν το Κακό.

Η επιλογή φανταστικών και απόκοσμων όντων για το ημερολόγιο μιας χρονιάς με δυσοίωνες προβλέψεις είναι απρόσμενη αλλά όχι τυχαία: Αποτελεί μια υπενθύμιση ότι μέχρι σήμερα ο άνθρωπος έχει επιβιώσει από αμέτρητες «κρίσεις», τις οποίες διαχρονικά αντιμετωπίζει επιστρατεύοντας τη φαντασία του. Παράλληλα, αποκαλύπτει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αν και σχετικά άγνωστη πτυχή της βυζαντινής τέχνης.

Με αφορμή την έκδοση του ημερολογίου, μία μικρή θεματική έκθεση με έργα, που απεικονίζουν μυθικά και δαιμονικά πλάσματα, φιλοξενείται ώς τις 5 Φεβρουαρίου στην είσοδο της μόνιμης έκθεσης του Μουσείου. Παράλληλα, ειδική σήμανση σε όλες τις εκθεσιακές ενότητες επιτρέπει στους επισκέπτες να εντοπίσουν τους πίνακες, τα γλυπτά και τα χρηστικά αντικείμενα, λεπτομέρειες των οποίων κοσμούν τις σελίδες του ημερολογίου.

Αποτροπιαστικό χαρακτήρα έχει και το γούρι του Βυζαντινού Μουσείου για τη νέα χρονιά, το οποίο αναπαριστά την κεφαλή της Μέδουσας Γοργούς, όπως την απαθανάτισε σε μαρμάρινη πλάκα ένας γλύπτης του 6ου αιώνα μ. Χ. Ισχυρό φυλακτό για τους αρχαίους Eλληνες καθώς και τους πιστούς των πρώτων χριστιανικών αιώνων, η Μέδουσα- όπως πολλά πλάσματα της μυθολογίας- αργότερα ταυτίστηκε με έναν δαίμονα.

Τα Χριστούγεννα στον ελληνικό παραδοσιακό πολιτισμό

2011-12-25T07:46:00.000-08:00

Παραμονές Χριστουνέννων τα παιδιά γύριζαν στα σπίτια και έψελναν τα κάλαντα. Στην εικόνα «Ο μικρός σαλπιγκτής» του Γεωργίου Ιακωβίδη.

Πολυμέρου-Καμηλάκη, Αικατερίνη
Το 378 για πρώτη φορά γιορτάστηκαν στην Κωνσταντινούπολη ως αυτοτελής γιορτή
ΤΟ ΒΗΜΑ: 23/12/2011

Το Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων αντικατέστησε πιθανότατα αρχαιοελληνικές ή ρωμαϊκές γιορτές, όπως τα Σατουρνάλια, τα Κρόνια κ.ά., συνδεδεμένες με τις χειμερινές τροπές του ήλιου (το χειμερινό ηλιοστάσιο στις 22 Δεκεμβρίου).

Περιλαμβάνει τις ημέρες από την παραμονή των Χριστουγέννων (24 Δεκεμβρίου) έως την παραμονή των Θεοφανείων (5 Ιανουαρίου). Έτσι, είναι φυσικό, οι χριστιανικές γιορτές, όπως είναι η Γέννηση του Χριστού, η εορτή του Αγίου Βασιλείου, η Περιτομή και η Βάπτιση να έχουν συνδεθεί με ειδωλολατρικές συνήθειες που αποσκοπούσαν στον εξευμενισμό των δαιμονικών όντων και στην ευετηρία (καλοχρονιά).

Κύριο χαρακτηριστικό των ημερών αυτών είναι οι αγερμοί (κάλαντα) από μικρούς και μεγάλους, οι μεταμφιέσεις, οι προληπτικές ενέργειες για το καλό της χρονιάς κ.ά.

Τα χοιροσφάγια

Μια χαρακτηριστική εκδήλωση των Χριστουγέννων είναι τα χοιροσφάγια, με θυσιαστικό χαρακτήρα, απήχηση αρχαίων εξιλαστήριων και καθαρτήριων θυσιών που συνοδεύονται από μαγικές και δεισιδαιμονικές πράξεις, όπως τα μαντέματα. Οι Ρωμαίοι στην εορτή των Βρουμαλίων στο τέλος του έτους θυσίαζαν χοίρους στον Κρόνο και τη Δήμητρα. Ο χοίρος είναι πιθανότατα μία ενσάρκωση του βλαστικού και γονιμικού δαίμονα, είτε επειδή καταστρέφει τη βλάστηση είτε και εξαιτίας της πολυτοκίας του.

Στον παραδοσιακό πολιτισμό η λατρεία είναι ενσωματωμένη στην αγροτική οικονομία. Η εκτροφή του χοίρου εξασφαλίζει στην οικογένεια κρέας και λίπος για ολόκληρη τη χρονιά. Δεν ήταν δύσκολο να διατηρούν από ένα χοίρο σε κάθε σπίτι καθώς ασχολούνταν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία και είχαν να τον ταϊσουν σιτηρά, τυρόγαλο, βελανίδια και αποφάγια αντί να τα πετάνε.

Για τη σφαγή ακολουθούνταν ιδιαίτερη εθιμοτυπία καθώς γινόταν με ειδικό μαυρομάνικο μαχαίρι και θύτης ήταν ο αρχηγός της οικογένειας. Από το αίμα του ζώου έγραφαν ένα σταυρό στο μέτωπο των μικρών παιδιών για τον πονοκέφαλο.

Κάρφωναν το ρύγχος του χοίρου στον τοίχο ή πάνω από την πόρτα για να διώχνει τους καλικαντζάρους. Από τη σπλήνα και το συκώτι του μάντευαν το μέλλον της οικογένειας.

Έπειτα μαζεύονταν στα σπίτια και δοκίμαζαν τους χοιρινούς μεζέδες και παρασκεύαζαν τα λουκάνικα, τα απάκια και τα σύγλινα. Ιδιαίτερα φιλανθρωπικό χαρακτήρα αλληλεγγύης προς τον συνάνθρωπο είχε η συνήθεια να στέλνουν «τα σκουτελικά για ψυχικό» δηλαδή καλάθια με δώρα, κυρίως φαγώσιμα.

Τα Χριστούγεννα και τα έθιμά τους

Η γιορτή των γενεθλίων του Χριστού θεσπίστηκε στις 25 Δεκεμβρίου από τους Χριστιανούς και ο εορτασμός της επεκτάθηκε σταδιακά σε όλο το ρωμαϊκό κράτος, ανατολικό και δυτικό. Στόχος τους ήταν να παραμερίσουν τον περσικό θεό Μίθρα, θεό του ήλιου και του φωτός. Η μέρα των γενεθλίων του «το Γενέθλιον του αήττητου Ήλιου» γιορταζόταν στις 25 του Δεκέμβρη. Η γιορτή αυτή συνδυαζόταν με τα Σατουρνάλια, παλιά αγροτική γιορτή που έγινε μία από τις σπουδαιότερες γιορτές των Ρωμαίων και γιορταζόταν από τις 17 έως τις 23 Δεκεμβρίου.

Ο σύνδεσμος του Χριστού με τον ήλιο φανερώνεται και στην υμνογραφία των Χριστουγέννων: «Ανέτειλας, Χριστέ, εκ Παρθένου, νοητέ Ήλιε της Δικαιοσύνης». Η γέννηση του Χριστού γιορταζόταν αρχικά στις 6 Ιανουαρίου, μαζί με τη βάπτιση. Το 378 για πρώτη φορά γιορτάστηκαν στην Κωνσταντινούπολη τα Χριστούγεννα ως αυτοτελής γιορτή.

Προάγγελος των Χριστουγέννων είναι οι ομάδες των παιδιών που τραγουδούν τα κάλαντα. αρχίζοντας με την εξιστόρηση της γέννησης του Χριστού, συνεχίζουν με παινέματα για το σπίτι και τους σπιτικούς και τελειώνουν ζητώντας πλούσιο φιλοδώρημα.

Στο Ζαγόρι της Ηπείρου για παράδειγμα, ξημερώνοντας Χριστούγεννα, κάνουν τα «σπάργανα», τηγανίτες με πολλά καρύδια επάνω που συνηθίζουν να προσφέρουν σε όσους επισκέπτονται λεχώνα. Το Δωδεκαημέρου που μεσολαβεί ανάμεσα στη γέννηση και τη βάπτιση του Χριστού είναι μια ιδιαίτερη χρονική περίοδος. Αν για τα μικρά αβάπτιστα παιδιά και τις λεχώνες παίρνονται ιδιαίτερες προφυλάξεις για να τα προστατεύσουν καθώς είναι ευάλωτα στις επιβουλές και συνάμα επικίνδυνα, ο χρόνος που μεσολαβεί ως τη βάπτιση του Χριστού είναι χρόνος αταξίας που αφορά ολόκληρη την παραδοσιακή κοινωνία.

Τα Χριστούγεννα αποτελούν οικογενειακή γιορτή, που συγκεντρώνει τα μέλη της οικογένειας γύρω από το κοινό τραπέζι, όπου θα κόψουν το χριστόψωμο, στολισμένο με καρύδια και σχέδια από ζυμάρι. Στη Μακεδονία και αλλού τα Χριστούγεννα μαγείρευαν ντολμαδάκια (σαρμάδες) με λάχανο και κρέας χοιρινό, συνοδευμένο με σέλινο, πράσο ή σπανάκι, ενώ σε άλλες περιοχές έσφαζαν κότα και έφτιαχναν σούπα. Η γαλοπούλα είναι νεώτερη συνήθεια στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι.

Τα κάλαντα των Χριστουγέννων

Τα κάλαντα είναι τραγούδια που λέγονται από ομάδες παιδιών ή ενηλίκων στους δρόμους ή τα σπίτια με φιλοδώρημα. Πήραν το όνομά τους από τη γιορτή των Καλενδών του ρωμαϊκού ημερολογίου.

Την παραμονή των Χριστουγέννων παιδιά ή άντρες γυρνούσαν από σπίτι σε σπίτι κι έλεγαν τα κάλαντα. Στη Χίο το βράδυ της παραμονής ομάδες παιδιών ή άντρες γύριζαν στα σπίτια με τύμπανα και φλογέρες ή με μουσική και έψαλλαν τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα.

Στην περιοχή Κοζάνης κρατούσαν ένα ξύλο μήκους μισού μέτρου και σχήματος Τ (τηντζομπανίκα) για να χτυπούν τις πόρτες και ένα τροβά (υφαντό σακούλι για τα δώρα). Οι νοικοκυρές τους «φιλεύουν» μήλα, σύκα, καρύδια, κάστανα, κουλουράκια (κολιαντίνες), αβγά, χρήματα κ.ά.

Στην Ήπειρο τραγουδούσαν:

Κόλιαντα , μπάμπω, κόλιαντα,

Και μένα κολιαντίνα

Κι αν δεν μου δώσεις

Κι αν δεν μου δώσης κόλιαντα,,

Δώσ' μας την θυγατέρα σ'.

-Τι την θέλεις, τη δική μου θυγατέρα

-Να την φιλώ να την τσιμπώ

να με ζεσταίνει το βράδυ

Φέρτε μας τα κόλιαντα,

Τι μας πήρ' η μέρα.

Η μέρα μερουλίζει

Το πουλί τσουρίζει.

Η γάτα νιαουρίζει,

Ο Χριστός γεννιέται,

Γεννιέται και βαφτίζεται

Στους ουρανούς απάνω.

Οι άγγελοι χαίρουνται

Και τα δαιμόνια σκάνουν (=σκάνε)

Σκαίνουν και πλαντάζουν

Τα σίδερα δαγκάνουν

Το χριστουγεννιάτικο δέντρο

Το χριστουγεννιάτικο δέντρο φαίνεται ότι εμφανίστηκε στη νεώτερη Ελλάδα την εποχή του Όθωνα. Βέβαια μόνο ύστερα από τον τελευταίο πόλεμο εκλαϊκεύτηκε και αγαπήθηκε ως χριστουγεννιάτικο στολίδι. Είναι γερμανικό και σκανδιναβικό έθιμο και από εκείνους τους λαούς το έμαθαν και οι άλλοι. Η χρήση πράσινων κλαδιών αειθαλών δένδρων υπήρχε και στις αρχαίες γιορτές των «δεντροφοριών» και στις ρωμαϊκές και βυζαντινές καλένδες. Το δέντρο με τα αναβλαστικά σχήματα και το πράσινο χρώμα ήταν πάντα ένα σύμβολο ζωής. Όσον αφορά το στολισμένο καραβάκι τα παιδιά των νησιών και των παραθαλασσίων περιοχών τραγουδούσαν τα κάλαντα κρατώντας φωτισμένα καράβια σαν φαναράκια. Στην Ηπειρωτική και Ορεινή Ελλάδα κρατούσαν επίσης φανάρι, μια εκκλησία, ένα ομοίωμα της αγιας-Σοφιάς.

Οι καλικάντζαροι

Οι καλικάντζαροι έρχονταν την παραμονή των Χριστουγέννων και έφευγαν τα Θεοφάνεια. Έχουν διάφορες ονομασίες: Λυκοκαντζαραίοι, σκαρικατζέρια, καρκατζέλια, πλανήταροι (Κύπρος), Κάηδες (Σύμη), καλλισπούδηδες, χρυσαφεντάδοι (Πόντος), κωλοβελόνηδες, παρωρίτες ή παραωρίτες (πριν από το λάλημα του πετεινού), παγανά. Με παρεμφερή ονόματα υπάρχουν οι καλικάντζαροι και στους βαλκανικούς λαούς. Και στους άλλους χριστιανικούς λαούς εμφανίζονται δοξασίες για δαιμονικά όντα κατά το Δωδεκαήμερο: Λυκάνθρωποι, Στρίγγλες, Μάγισσες, Νόρνες.

Συμβολίζουν το σκοτάδι και ζουν όλο το χρόνο στα έγκατα της γης, προσπαθώντας να κόψουν το δέντρο που βαστάει τη γη. Όταν είναι πολύ κοντά να το πετύχουν, την παραμονή των Χριστουγέννων ανεβαίνουν στη γη δημιουργώντας προβλήματα στους ανθρώπους. Η πίστη για τους καλικαντζάρους ως δαιμονικών όντων που ζουν κάτω από τη γη στηρίζεται στην κοσμοθεωρία περί ακινησίας της γης. Μένουν ανάμεσα στους ανθρώπους δώδεκα ημέρες ως την παραμονή των Φώτων αφήνοντας στην ησυχία του το δέντρο της Ζωής να αναβλαστήσει.

Ο λαός τους φαντάζεται μαύρους και άσχημους, κουτσούς, ψηλούς με μάτια κόκκινα, πόδια τραγίσια και σώμα τριχωτό. Οι άνθρωποι προσπαθούσαν να τους εξουδετερώσουν με διάφορους τρόπους και κυριότερα με τη φωτιά, η οποία καίει συνεχώς στο τζάκι όλο το Δωδεκαήμερο. Διάλεγαν ένα κούτσουρο («δωδεκαμερίτης», «χριστόξυλο») και μάλιστα από αγκαθωτό δέντρο. Με τη στάχτη του ράντιζαν το σπίτι ξημερώματα παραμονής Θεοφανείων τρέποντας σε φυγή τα δαιμόνια.

Σύμφωνα με μια παράδοση: «Οι Λυκοκαντζαραίοι έρχονται από τη γης αποκάτου. Ούλο το χρόνο πελεκάν με τα τσεκούρια να κόψουν το δέντρο που βαστάει τη γης. Κόβουν κόβουν όσο που μενέσκει λιγάκι ακόμα ως μια κλωνά άκοπο, και λεν «χάισε να πάμε, και θα πέση μοναχό του».

Και στα νησιά φτάνουν οι καλικάντζαροι. Με το καράβι τους. Κάνουν ζημιές: Χύνουν το νερό, τ' αλεύρι, κατουρούν τη στάχτη. Γι αυτό και βάζουν στη φωτιά ρείκια, αλάτι, που κάνουν κρότο, ή ρίχνουν κανένα πετσί να βρωμάει».

Ο λαός πιστεύει ότι Καλικάντζαροι γίνονται όσοι γεννιούνται το Δωδεκαήμερο, γιατί έχουν συλληφθεί την ίδια μέρα με το Χριστό. Θέλουν να κάνουν κακό στους ανθρώπους. Είναι άσκημοι, κουτσοί, εριστικοί, ανόητοι γιατί δεν βοηθά ο ένας τον άλλον και για το λόγο αυτό είναι αναποτελεσματικοί στο να κάνουν κακό. Όσους περπατούσαν τη νύχτα έξω τους ανάγκαζαν να χορέψουν μαζί τους (είναι χαρακτηριστικό το παραμύθι με τη Μάρω που γύριζε από το μύλο τη νύχτα).

Οι μυλωνάδες που εργάζονταν στο μύλο, ο οποίος ήταν συνήθως χτισμένος σε μέρος μακριά από τον καθαγιασμένο χώρο του οικισμού δίπλα σε ποτάμι, είχαν πάρε δώσε με καλικαντζάρους. Τα Φώτα όλα τα πονηρά πνεύματα φεύγουν με τον αγιασμό..

Το «Χριστόξυλο»

Κλαδιά δέντρων, ανάλογα με την περίσταση, χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια της χρονιάς για στολισμό, επίτευξη γονιμότητας, αποτροπή επιβλαβών ζωυφίων, προστασία από τη βασκανία και γενικά για ευεργετική επίδραση σε ανθρώπους, ζώα και κτήματα.

Έτσι η ελιά σύμβολο μακροβιότητας, γονιμότητας και ευτυχίας εξαιτίας του αειθαλλούς της φυλλώματος και του εξαιρετικά θρεπτικού και υγιεινού καρπού της, χρησιμοποιήθηκε και εξακολουθεί να έχει την μεγαλύτερη χρήση στα χαρακτηριστικά περάσματα του ανθρώπινου κύκλου της ζωής (από τη γέννηση ως το θάνατο), αλλά και στον κύκλο του χρόνου (από τα Χριστούγεννα, την Πρωτοχρονιά, την Πρωτομαγιά). Αλλά και το πουρνάρι (δρυς, δέντρο), η καρυδιά, η κρανιά, η μηλιά κ.ά. χρησιμοποιούνται εθιμικά για τον αποχρωματισμένο τελετουργικά στολισμό των σπιτιών κατά τη διάρκεια του χρόνου.

Στη Χίο το βράδυ της παραμονής ομάδες παιδιών ή άντρες γύριζαν στα σπίτια με τύμπανα και φλογέρες ή με μουσική και έψαλλαν τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα.

* Η κυρία Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη είναι διευθύντρια του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών.

Με κρύο και βροχές στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας τα Χριστουγέννα

2011-12-25T07:41:00.000-08:00

Χαμηλές θερμοκρασίες, νεφώσεις στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας και βροχές στα δυτικά και τα νησιά του Ιονίου προβλέπονται για την ημέρα των Χριστουγέννων. Κανονικά εκτελούνται τα δρομολόγια των πλοίων.

«Γκρίζος» αναμένεται ο καιρός και τις επόμενες ημέρες, με την ΕΜΥ να προβλέπει βελτίωση από την Τετάρτη.

Συγκεκριμένα, την Κυριακή ανήμερα των Χριστουγέννων, στη Θράκη, τα Νησιά του ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα θα επικρατήσουν λίγες νεφώσεις και αρκετή ηλιοφάνεια. Στα δυτικά νεφώσεις με βροχές στα πεδινά χιόνια στα ορεινά και βαθμιαία στο Ιόνιο καταιγίδες. Στην υπόλοιπη χώρα τοπικές νεφώσεις με πιθανότητα για λίγες ασθενείς βροχές και ασθενείς χιονοπτώσεις στα
ορεινά.

Οι άνεμοι θα πνέουν 4 με 6 μποφόρ, βαθμιαία στο Ιόνιο 7 και τοπικά 8 μποφόρ. Η θερμοκρασία θα διατηρηθεί σε χαμηλά επίπεδα, ενώ παγετός θα σημειωθεί τις πρωινές και νυχτερινές ώρες που κατά τόπους στη βόρεια ηπειρωτική χώρα θα είναι ισχυρός.

Την Δευτέρα 26 Δεκεμβρίου, στα βόρεια θα σημειωθούν παροδικές νεφώσεις με πιθανότητα για χιονόνερο ή χιόνι στα πεδινά της Μακεδονίας και παροδικές χιονοπτώσεις στη δυτική Μακεδονία. Στα δυτικά κεντρικά και νότια νεφώσεις με τοπικές βροχές. Καταιγίδες στις νοτιότερες θαλάσσιες περιοχές και χιονοπτώσεις στα ορεινά.

Πρόσκαιρη βελτίωση στα δυτικά και επέκταση των φαινόμενων στην ανατολική νησιωτική χώρα. Οι άνεμοι θα πνέουν 5 με 7 μποφόρ και η θερμοκρασία σε χαμηλά επίπεδα. Παγετός θα σημειωθεί τις πρωινές και νυχτερινές ώρες.

Την Τρίτη 27 Δεκεμβρίου, στα δυτικά και βόρεια θα υπάρχουν τοπικές νεφώσεις, στα ανατολικά και νότια ηπειρωτικά αλλά και τη νότια νησιωτική χώρα νεφώσεις με ασθενείς βροχές στα πεδινά και λίγα χιόνια στα ορεινά. Οι άνεμοι θα πνέουν 5 έως 7 μποφόρ με βαθμιαία εξασθένιση. Η θερμοκρασία σε χαμηλά επίπεδα και παγετός τις πρωινές και νυχτερινές ώρες.

Την Τετάρτη 28 και την Πέμπτη 29 Δεκεμβρίου, στα βόρεια και δυτικά ο καιρός θα είναι γενικά αίθριος. Στα ανατολικά και νότια τοπικές νεφώσεις με ασθενείς βροχές κυρίως στα ηπειρωτικά και τη βόρεια Κρήτη και λίγα χιόνια στα ορεινά. Οι άνεμοι θα πνέουν 4 έως 6 μποφόρ και θα σημειωθεί μικρή άνοδος της θερμοκρασίας κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Ενημερωθείτε αναλυτικά για τον καιρό από την ειδική υπηρεσία του in.gr.

Πρωτοφανής κοσμοσυρροή στη Βηθλεέμ για την Αγια Νύχτα της χριστιανοσύνης

2011-12-25T07:38:00.001-08:00

Βηθλεέμ, Παλαιστινιακά Εδάφη

Πάνω από 130 χιλιάδες πιστοί προσήλθαν στη Βηθλεέμ για να γιορτάσουν τη Γέννηση του Θεανθρώπου. Στο επίκεντρο ο Ιερός Ναός της Γεννήσεως, όπου τελέστηκε η νυχτερινή Λειτουργία, παρουσία και του προέδρου της Παλαιστινιακής Αρχής, Μαχμούντ Αμπάς.

Η Βηθλεέμ περικυκλώνεται σε τρεις πλευρές της από το τείχος που έχει στήσει το Ισραήλ γύρω από τη Δυτική Όχθη.

Ο Λατίνος Πατριάρχης, όπως και οι χιλιάδες προσκυνητές που φτάνουν στην πόλη, πέρασαν από ένα από τα σημεία ελέγχου το μεσημέρι του Σαββάτου κατά την παραδοσιακή λιτανεία από την Ιερουσαλήμ προς το Ναό της Γεννήσεως.

Ο δήμαρχος της Βηθλεέμ, Βίκτορ Μπαταρσέχ, ανέφερε στο δικό του μήνυμα για την ημέρα την ελπίδα του οι φετινοί εορτασμοί να φέρουν τους Παλαιστίνιους πιο κοντά στο όραμά τους για τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου Παλαιστινιακού κράτους.

Το μήνυμα των Χριστουγέννων μεταφέρουν στους πιστούς ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος και οι υπόλοιποι ηγέτες της Ορθοδοξίας.

Διαβάστε τα μηνύματα των ηγετών της Ορθοδοξίας

Τέλος στην αιματοχυσία στη Συρία ζήτησε να μπει ο Πάπας

Newsroom ΔΟΛ

Τα ήθη και τα έθιμα των εορτών στη Μακεδονία-Θράκη

2011-12-25T07:37:00.000-08:00

Πρωτοχρονιά στο όρος Φαλακρό στη Δράμα (Φωτογραφία: Motionteam )

Παραμένουν ζωντανά μέσα στο χρόνο, όσο και αν η ζωή έχει αλλάξει. Θυμίζουν στους πιο παλιούς και διδάσκουν στους νεότερους, άλλες εποχές περισσότερο δύσκολες, αλλά και πιο ανθρώπινες.

Ακόμα και σήμερα κάποιοι κρατάνε ζωντανές τις παραδόσεις των Χριστουγέννων και τις μεταφέρουν από γενιά σε γενιά. Παρακάτω παρουσιάζονται τα ήθη και τα έθιμα από κάθε γωνιά της Ελλάδας.

Α Μέρος: ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ - ΘΡΑΚΗ

Στη Φλώρινα, οι κάτοικοι υποδέχονται τη γέννηση του Χριστού ανάβοντας μεγάλες φωτιές στις 12 τα μεσάνυχτα, που συμβολίζουν τη φωτιά που άναψαν οι ποιμένες της Βηθλεέμ για να ζεσταθεί ο νεογέννητος Χριστός. Φωτιές ανάβουν επίσης και το βράδυ της Πρωτοχρονιάς.

Τα παιδιά της κάθε γειτονιάς αρχίζουν τότε να μαζεύουν ξύλα από κέδρο, να τα βάζουν σε ένα ασφαλές μέρος, για να μη τους τα κλέψουν παιδιά από άλλες γειτονιές και ορίζουν ένα φύλακα για κάθε βραδιά.

Αν τα παιδιά καταφέρουν να κλέψουν ξύλα που προορίζονται για τη φωτιά μιας άλλης γειτονιάς στήνουν γλέντι για το πανηγυρίσουν, ενώ ο ντροπιασμένος θεωρείται ο φύλακας που του έκλεψαν τα ξύλα. Παλιότερα ήταν τόσο μεγάλη η ντροπή για εκείνον που άφησε να του κλέψουν τα ξύλα που ούτε στο σχολείο δεν τολμούσε να πάει την άλλη μέρα.

Στην Πέλλα αναβιώνει το έθιμο της «Κόλιντα Μπάμπω» που έχει σχέση με τη σφαγή του Ηρώδη. Οι κάτοικοι της περιοχής ανάβουν το βράδυ φωτιές φωνάζοντας «κόλιντα μπάμπω» δηλαδή «σφάζουν γιαγιά». Σύμφωνα με το έθιμο οι φωτιές ανάβουν για να μάθουν οι άνθρωποι για τη σφαγή και να προφυλαχτούν.

Στη Σιάτιστα Κοζάνης θα αναβιώσουν οι «κλαδαριές», τα «κόλιαντα» και τα «μπουμπουσάρια». Οι «κλαδαριές» είναι οι φωτιές που ανάβονται κάθε χρόνο για να ζεστάνουν τον Χριστό. Τα «κόλιαντα» είναι τα κάλαντα στο τοπικό σιατιστινό ιδίωμα, ενώ την ημέρα των Θεοφανίων αναβιώνουν τα «μπουμπουσάρια», δηλαδή τα καρναβάλια με το καθαρά σιατιστινό Αϊβασιλιάτικο χορό.

Όπως γράφει ο λαογράφος Γεώργιος Μπόντας παλαιότερα τα παιδιά της κάθε γειτονιάς , από τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου έκαναν ομάδες και φρόντιζαν να συγκεντρώσουν ξερά χόρτα, τα φουρφούρια (Γεράνεια) ή λόζιο (Χώρα), για να έχουν το απαραίτητο σύνολο ξερών χόρτων, με το οποίο θα τροφοδοτήσουν τη φωτιά, τη λεγόμενη «κλαδαριά», που θα ανάψουν στις 23 Δεκεμβρίου το βράδυ.

Τα Θεοφάνια στη Μακεδονία αναβιώνουν τα «ραγκουτσάρια» στην Καστοριά, οι «φωταράδες» στη Χαλκιδική, τα «τζαμαλάρια» στην Αρνισσα Πέλλας και οι «προδρομίτες» στην Πιερία.

Στην ανατολική Μακεδονία ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει ο εορτασμός των Θεοφανίων στη Δράμα με πληθώρα εκδηλώσεων και δρώμενων. Σκοπός τους είναι η εξασφάλιση της καλοχρονίας, δηλαδή η καλή υγεία και η πλούσια γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή. Μαύρες κάπες, δέρματα ζώων, μάσκες, κουδούνια και θόρυβοι, στάχτη και σταχτώματα, χοροί και αγερμοί, αναπαράσταση οργώματος και σποράς, πλούσιο φαγοπότι και ευχές επιδιώκουν να επενεργήσουν στην καρποφορία της φύσης.

Σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων από την πόλη της Δράμας βρίσκεται το Μοναστηράκι, όπου κάθε χρόνο, στις 6 Ιανουαρίου, την ημέρα των Θεοφανίων, αναβιώνει το έθιμο των Αράπηδων. Έχει τις ρίζες του στην αρχαία ελληνική θρησκεία και πιο συγκεκριμένα στις διονυσιακές τελετές, ενώ έχει δεχτεί και χριστιανικές επιρροές.

Οι Αράπηδες είναι μια εθιμική παράσταση (δρώμενο) με έντονα την υπερβολή, το μαγικό και το λατρευτικό στοιχείο, στην οποία συμμετέχουν οι κάτοικοι της περιοχής. Είναι μία από τις μεταμφιέσεις του Δωδεκαημέρου (25/12-6/1) που γίνονται στο Νομό Δράμας και πιο συγκεκριμένα στο Μοναστηράκι, στο Βώλακα, στην Πετρούσα, στον Ξηροπόταμο, στους Πύργους και στην Καλή Βρύση.

Το ίδιο έθιμο συναντάμε επίσης και στα χωριά Βώλακας, Πετρούσα και Ξηροπόταμος. Αναβιώνει επίσης κάθε χρόνο και στη Νίκησιανη του Δήμου Παγγαίου στο νομό Καβάλας.

Οι Μωμόγεροι, ένα είδος λαϊκού παραδοσιακού θεάτρου, αναβιώνει στους Σιταγρούς και Πλατανιά, χωριά όπου υπάρχουν πρόσφυγες από τον Πόντο. Η ονομασία Μωμόγεροι προέρχεται από τις λέξεις μίμος και γέρος, από τις μιμητικές κινήσεις που κάνουν οι πρωταγωνιστές με μορφή γεροντικών προσώπων. Οι παραστάσεις πραγματοποιούνται όλο το Δωδεκαήμερο (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά και Θεοφάνια).

Στο νησί της Θάσου οι οικογένειες κρατούν ένα πολύ παλιό έθιμο: Το σπόρδισμα των φύλλων. Κάθονται όλοι γύρω από το αναμμένο τζάκι, τραβούν την ανθρακιά προς τα έξω και ρίχνουν γύρω στ αναμμένα κάρβουνα, φύλλα ελιάς, βάζοντας στο νου τους από μια ευχή, χωρίς όμως να την πουν στους άλλους. Όποιου το φύλλο γυρίσει περισσότερο, εκείνου θα πραγματοποιηθεί και η ευχή του.

Στην πόλη της Καβάλας, πολλοί κάτοικοι διατηρούν ακόμα κάποια από τα έθιμα που έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη, όπως το σπάσιμο του ροδιού μπροστά στην είσοδο του σπιτιού για καλή τύχη, αλλά και η μεταφορά μιας πέτρας -συνήθως από το μικρότερο μέλος της οικογένειας- στο εσωτερικό του σπιτιού για να είναι στέρεο το σπίτι και γερή ολόκληρη η οικογένεια τη νέα χρονιά.

Με θέματα που προέρχονται τόσο από την σύγχρονη πραγματικότητα όσο και από την λαϊκή παράδοση, οι κάτοικοι της Αλεξανδρούποληςσυμμετέχουν και φέτος στις «Χριστουγεννιάτικες Γιορτές» που αποτελούν μια ευκαιρία υπόμνησης της πλούσιας σε ήθη, έθιμα και τραγούδια παράδοσης της Θράκης. Από τα έθιμα αυτά ξεχωρίζουν τα πολλά χριστουγεννιάτικα τραγούδια της, γνωστά και ως «Ρουγκάτσια», και εδέσματα όπως τα εννιά νηστίσιμα φαγητά και η «μπάμπο».

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τα ήθη και τα έθιμα των εορτών στη Στερεά Ελλάδα και τη Θεσσαλία

2011-12-25T07:35:00.000-08:00

Χριστούγεννα στα Τρίκαλα (Φωτογραφία: Icon )

B Μέρος: ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ - ΘΕΣΣΑΛΙΑ
Γεμάτα με έθιμα είναι τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά και στη Ρούμελη. Ξεκινούν από τον τρόπο με τον οποίον θα σφάξουν τα γουρούνια και φτάνουν μέχρι το πάντρεμα της φωτιάς. Ξεκινούν από τα κάλαντα και φτάνουν μέχρι το βασιλόψωμο. Εκτός από τα κάλαντα που ακούγονται σε κάθε γωνιά της Ρούμελης, διατηρούνται ακόμη ορισμένα από τα παραδοσιακά έθιμα, όπως η χοιροσφαγή και το αρραβώνιασμα της φωτιάς.

Το «αρραβώνιασμα» γίνεται ξημερώματα των Χριστουγέννων. Η νοικοκυρά βάζει ένα μεγάλο ξύλο στο τζάκι και σύμφωνα με την παράδοση εκείνη την ώρα ό,τι ζητήσεις -βεβαίως θα πρέπει να αφορά τα παιδιά και όχι τους παντρεμένους - μπορεί να γίνει. Αντίθετα το πάντρεμα της φωτιάς γίνεται τα ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς. Στο τζάκι μπαίνουν δύο μεγάλα ξύλα που φροντίζει ο νοικοκύρης να είναι ισομερή για να καίγονται το ίδιο. Σύμφωνα με την παράδοση εκείνη την ώρα που δεν αλλάζει μόνο ημέρα, αλλά αλλάζει και χρόνος όποια ευχή η όποια κατάρα και αν κάνει ο άνθρωπος αυτή θα πιάσει τόπο.

Ένα από πιο χαρακτηριστικά έθιμα των Τρικάλων είναι η λεγόμενη «γουρνοχαρά». Το κάθε σπίτι που σφάζει γουρούνι προσκαλεί όλους τους συγγενείς και φίλους να φάνε και να γλεντήσουν μαζί, ενώ σε ορισμένες περιοχές μόλις σφάξουν τον χοίρο, η νοικοκυρά παίρνει έναν τσίγκο, βάζει επάνω μερικά κάρβουνα, ρίχνει και λίγο θυμίαμα και περνάει μπροστά από τους άνδρες, που βρίσκονται γύρω από το σφαγμένο γουρούνι. Τους θυμιατίζει και αυτοί με το χέρι τους αερίζουν την φωτιά και εύχονται «να το φάτε με υγεία και του χρόνου μεγαλύτερο». Έπειτα ρίχνει τα κάρβουνα με το θυμίαμα στον κομμένο λαιμό του γουρουνιού για να το θυμιατίσει κι αυτό.

Ανήμερα των Χριστουγέννων, οι πιστοί πηγαίνουν στην εκκλησία κι έπειτα αφού τελειώσει η θεία λειτουργία, σε σπίτια και αυλές ψήνουν «την γουρνάδα». Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα τα παιδιά τα ψάλλουν είτε την παραμονή είτε ανήμερα. Παλαιότερα η κάθε παρέα που έλεγε τα κάλαντα χτυπούσε τις πόρτες των σπιτιών με ξύλα και μόλις η νοικοκυρά τους άνοιγε κατευθύνονταν στο τζάκι και ανακάτευαν την φωτιά με το ξύλο, λέγοντας ευχές για τη νέα χρονιά.

Χαρακτηριστικό έθιμο της Πρωτοχρονιάς είναι η βασιλόπιτα. Οι γυναίκες του σπιτιού, κάνουν ζυμάρι στο οποίο τοποθετούν νόμισμα, ένα κομμάτι κλήμα, άχυρο ή χορταράκι, μία μικρή πέτρα όπως κι ένα σπόρο καλαμποκιού. Στο μεσημεριανό τραπέζι ο νοικοκύρης του σπιτιού θα κόψει τη βασιλόπιτα αφού πρώτα τη φέρει τρεις φόρες γύρω στο ταψί. Στη συνέχεια θα την μοιράσει σε κομμάτια με σειρά ηλικίας σε όλα τα μέλη της οικογένειας.

Σε όποιον πέσει το κλήμα θα έχει πολλά σταφύλια, σε όποιον πέσει η μικρή πέτρα θα είναι δυνατός στην υγεία του, ενώ αυτός που θα πετύχει το άχυρο ή το χόρτο θα αποκτήσει πολλά ζώα, αυτός που θα πετύχει το νόμισμα θα γίνει πλούσιος και τέλος αυτός που θα πετύχει τα καλαμπόκι, θα κερδίσει τη φετινή σοδειά.

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τα ήθη και τα έθιμα των εορτών στην Κρήτη και τα Δωδεκάνησα

2011-12-25T07:33:00.000-08:00

Ανώγεια Κρήτης

Γ Μέρος: ΚΡΗΤΗ - ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ

Στη δυτική Κρήτη, η νηστεία του 40ήμερου τηρείται ευλαβικά, ενώ οι εκκλησίες και οι ναοί κατακλύζονται από πιστούς. Πιο παλιά το βραδύ της παραμονής των Χριστουγέννων έκοβαν κλαδιά και βλαστούς οι νοικοκυρές και τα πήγαιναν στο σπίτι. Τα έβαζαν σε ποτήρι με νερό και προσμονούσαν να ανθίσουν.

Το προζύμι και το Χριστόψωμο είχαν ξεχωριστή θέση σε κάθε σπίτι, ενώ το «ανάθρεμμα» του χοίρου που σφάζονταν την παραμονή κυριαρχούσε στα περισσότερα χωριά. Την δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων από το κρέας του χοίρου παρασκεύαζαν λουκάνικα, απάκια, πηχτή, σύγκλινο, ομαθιές και τσιγαρίδες.

Πολλά είναι τα έθιμα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς στην ανατολική Κρήτη. Το Χριστόψωμο το φτιάχνουν οι γυναίκες με ιδιαίτερη φροντίδα και υπομονή. Για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι, το Χριστόψωμο είναι ευλογημένο ψωμί. Το κόβουν ανήμερα τα Χριστούγεννα, ανταλλάσσοντας ευχές.

Την προπαραμονή των Χριστουγέννων, την Ημέρα των Αγίων Δέκα, στα χωριά της ανατολικής Κρήτης έσφαζαν τους χοίρους που είχαν ανατραφεί κυρίως με βελανίδια, χουμά και αποφάγια. Από το σφάξιμο του χοίρου δεν πετούσαν τίποτα. Από το κρέας παρασκεύαζαν λουκάνικα, ομαθιές, τσιλαδιά με τη χοιροκεφαλή, απάκια από λουρίδες ψαχνού κρέατος καπνισμένες στο τζάκι, σύγκλινα (κομμάτια κρέας μισοβρασμένα και αποθηκευμένα σε κιούπι) μαζί με τη γλίνα (το λίπος) που τα βοηθούσε να διατηρηθούν πολλούς μήνες τα μαγείρευαν με πατάτες.

Η «καλή χέρα» παραμένει ένα από τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς όπου συνηθίζεται να δίνεται ένα χρηματικό ποσό σαν δώρο σε παιδιά που θα επισκεφτούν κάποιο σπίτι την Πρωτοχρονιά. Το έθιμο του ποδαρικού καλά κρατεί, αφού είναι πολλοί αυτοί που ανήμερα της Πρωτοχρονιάς βάζουν στο σπίτι τους μια πέτρα για να είναι γερό, ενώ άλλοι πάλι μεταφέρουν νερό για να τρέχουν τα καλά όλο τον χρόνο σαν το νερό.

Τέλος στο Ηράκλειο υπάρχει και το έθιμο της μπουγάτσας, όπου οι κάτοικοι καταναλώνουν ανήμερα της Πρωτοχρονιάς μεγάλες ποσότητες μπουγάτσας θέλοντας να είναι γλυκιά η πρώτη τους γεύση.

Με ιδιαίτερο χρώμα και με διαφορετικά έθιμα από νησί σε νησί και από χωριό σε χωριό γιορτάζονται τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά στα νησιά τηςΔωδεκανήσου.

Οι προετοιμασίες ξεκινούν από τις προηγούμενες μέρες των Χριστουγέννων και κορυφώνονται την Πρωτοχρονιά και τα Φώτα. Από τα χαρακτηριστικά των εκδηλώσεων είναι ότι οι κάτοικοι της Δωδεκανήσου 40 ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα βρισκόταν σε νηστεία με σκοπό να προετοιμαστούν για τη γέννηση του Χριστού και να απολαύσουν στη συνέχεια το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Κύριο φαγητό στα περισσότερα νησιά της Δωδεκανήσου ήταν και παραμένει το ψητό χοιρινό κρέας.

Σε αρκετά χωριά της Ρόδου, το σφάξιμο του χοίρου που μεγάλωναν οι οικογένειες γινόταν σε παρέες και με ειδική ιεροτελεστία. Από τα Χριστουγεννιάτικα φαγητά ήταν επίσης τα παραδοσιακά «γιαπράκια» τα οποία δεν έλειπαν από το τραπέζι. Σε ότι αφορά τα γλυκά τόσο στη Ρόδο όσο και στα υπόλοιπα νησιά το χαρακτηριστικό είναι οι δίπλες, οι οποίες εξακολουθούν να κατασκευάζονται και σήμερα.

Την Πρωτοχρονιά ένα από τα έθιμα τα οποία και σήμερα διατηρείται είναι το έθιμο της «μπουλουστρίνας». Τα μικρά παιδιά την πρώτη ημέρα του χρόνου επισκέπτονται τους συγγενείς και παίρνουν από αυτούς χρηματικό ποσό εν είδει δώρου το οποίο ονομάζεται μπουλουστρίνα.

Από τα αξιοσημείωτα των ημερών είναι ότι την ημέρα των Χριστουγέννων οι κάτοικοι της Ρόδου συνηθίζουν να πηγαίνουν οικογενειακά στην εκκλησία και αμέσως μετά να επισκέπτονται τους ηλικιωμένους γονείς και παππούδες για τις σχετικές ευχές.

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Νησιώτικες γιορτές. Τα ήθη και τα έθιμα των Χριστουγέννων στις Κυκλάδες

2011-12-25T07:30:00.000-08:00

Σύρος

Παραμένουν αναλλοίωτα στο χρόνο και αποτυπώνουν παλιές συνήθειες που η σύγχρονη εποχή δεν έχει καταφέρει να τις εξαφανίσει. Τα έθιμα των Χριστουγέννων διαφέρουν από τόπο σε τόπο, έχουν, όμως, έναν κοινό παρονομαστή: την ελπίδα που φέρνει η γέννηση του Χριστού.

Στις Κυκλάδες το δωδεκαήμερο από την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι και την ημέρα των Φώτων επικρατεί ο φόβος για τους καλικάντζαρους, ο οποίος δημιούργησε έθιμα γύρω από την εστία του σπιτιού, προκειμένου με αυτό τον τρόπο, να αποτραπεί η ανεπιθύμητη παρουσία τους.

Στα χωριά της Νάξου και τις δώδεκα ημέρες των εορτών καίει άσβεστο ένα ξύλο στο τζάκι, το «χριστοκούτσουρο», τη στάχτη του οποίου θα ρίξουν αργότερα για ευλογία σε φυτά και ζώα.

Το «πάντρεμα» της φωτιάς είναι ένα ακόμη έθιμο των νησιών και σκοπό έχει την ενίσχυση των δεσμών του ζευγαριού. Στο Γλινάδο της Νάξου, τοποθετούν σταυρωτά δυο ξύλα στη φωτιά, για να είναι το ανδρόγυνο ευτυχισμένο, ακριβώς όπως ζευγαρώνουν τα ξύλα.

Οι Κυκλαδίτες θεωρούν καλό οιωνό να φυσάει βοριάς την Πρωτοχρονιά, αλλά και να έρθει στην αυλή τους περιστέρι. Αν όμως πετάξει πάνω από το σπιτικό τους κοράκι τούς βάζει σε σκέψεις μελαγχολικές ότι τάχα τους περιμένουν συμφορές.

Σε όλα τα Κυκλαδονήσια, το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς οι νέοι πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι και λένε τα κάλαντα. Με τα χρήματα που μαζεύουν στήνουν παραδοσιακό γλέντι στην πλατεία του χωριού.

Ονομαστά είναι τα σιφνέικα κάλαντα, αυτοσχέδια στιχουργήματα που σχολιάζουν πρόσωπα και καταστάσεις.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει το έθιμο του «κάβου», στο χωριό Τριπόταμος της Τήνου. Κάθε Χριστούγεννα ένας κάτοικος του χωριού παίρνει στο σπίτι του την εικόνα της γέννησης του Χριστού, παίρνει δηλαδή τον «κάβο της χρονιάς». Αυτό σημαίνει ότι για όλο το χρόνο έχει κάποιες υποχρεώσεις: να φροντίζει την εκκλησία, να τη διατηρεί καθαρή, να κρατάει το καντήλι της πάντοτε αναμμένο. Με την έλευση των επόμενων Χριστουγέννων, οφείλει να ετοιμάσει κοινό τραπέζι, το τραπέζι της «αδελφοσύνης», για όλο το χωριό. Επίσης, στη Χριστουγεννιάτικη λειτουργία θα πρέπει να μοιράσει στους συγχωριανούς του κεριά από καθαρό κερί μέλισσας.

Στη Σέριφο, ένα έθιμο μετρά πολλά χρονιά ζωής και αναβιώνει κάθε Χριστούγεννα. Όλοι οι άνδρες του νησιού πηγαίνουν στον παπά για να του ευχηθούν και να του δώσουν κάποιο φιλοδώρημα και με αυτόν τον τρόπο να «φλερτάρουν»-όπως λέγεται-τον παπά.

Newsroom ΔΟΛ

Κατάνυξη στο Φανάρι, όπου χιλιάδες πιστοί γιόρτασαν τη Γέννηση του Θεανθρώπου

2011-12-25T07:28:00.000-08:00

Χιλιάδες πιστοί κατέκλυσαν και φέτος τον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι, όπου η Λειτουργία τελέστηκε προεξάρχοντος του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθλομαίου.

Οι καμπάνες ήχησαν χαρμόσυνα σε όλες τις Εκκλησίες της Ελλάδας, ενώ στον Ιερό Ναό Αγίου Διονυσίου Αρεοπαγίτου, ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος σημείωσε ότι όπως το αστέρι της Βηθλεέμ οδήγησε στη Βηθλεέμ, έτσι και ο «αστήρ Ιησούς οδηγεί τα βήματά μας».

Διαβάστε τα μηνύματα των ηγετών της Ορθοδοξίας

Στο χριστουγεννιάτικο μήνυμά του Έκκληση να σταματήσει η αιματοχυσία στη Συρία έκανε ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣτ'

2011-12-25T07:26:00.001-08:00

Ο πάπας Βενέδικτος ΙΣτ' στην καθιερωμένη χριστουγεννιάτικη ομιλία του «Urbi et Orbi» ζήτησε να σταματήσει η αιματοχυσία στη Συρία.

Μιλώντας σε δεκάδες χιλιάδες πιστούς που είχαν συγκεντρωθεί στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου, είπε: «Μακάρι ο Κύριος να τερματίσει τη βία στη Συρία, όπου ήδη έχει χυθεί πολύ αίμα».

Ο Πάπας κάλεσε ακόμη όλα τα μέλη της κοινωνίας των αραβικών χωρών να συμμετάσχουν με νέα δύναμη στη δημιουργία του μέλλοντός τους.

Επιπλέον, απηύθυνε νέα έκκληση για «αλληλεγγύη» προς τους λαούς στο Κέρας της Αφρικής, οι οποίοι πλήττονται από το λιμό και την ανασφάλεια, υπογραμμίζοντας ότι η διεθνής κοινότητα πρέπει να βοηθήσει ιδιαίτερα τους πρόσφυγες.

Παράλληλα, κατήγγειλε την επιθυμία του ανθρώπου να «υποκαταστήσει το Θεό» και «να αποφασίζει τι είναι καλό και τι κακό».

Πρωτοφανής κοσμοσυρροή στη Βηθλεέμ για την Αγια Νύχτα της χριστιανοσύνης

Τα μηνύματα της ηγεσίας της Ορθοδοξίας

Χριστουγεννιάτικα μηνύματα ελπίδας από την ηγεσία της Ορθοδοξίας

2011-12-25T07:25:00.000-08:00

Εικόνα από τη Βηθλέεμ (Φωτογραφία: ΑΠΕ )

Στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Ελλάδα αναφέρεται στο μήνυμα των Χριστουγέννων ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερώνυμος. Τονίζει, μεταξύ άλλων πως τίποτε, ακόμη και η πιο μεγάλη τραγωδία, δεν μπορεί να νικήσει την ελπίδα. Το μήνυμα των Χριστουγέννων μεταφέρουν όλοι οι ηγέτες της Ορθοδοξίας στους πιστούς.

Συγκεκριμένα, στο μήνυμά του ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος αναφέρει:

«Τα φετινά Χριστούγεννα τα γιορτάζουμε σε μέρες δύσκολες και σκοτεινές. Μα το άστρο της Βηθλεέμ έρχεται να φωτίσει και πάλι τη ζωή μας. Να μας θυμίσει ότι γεννήθηκε ο Χριστός. Ότι ο Θεός "λύτρωσιν απέστειλεν τω λαώ αυτού". Και ο λαός ο πορευόμενος εν σκότει στρέφει τα μάτια του στον φτωχότερο και ενδοξότερο θρόνο του σύμπαντος, στην ταπεινή φάτνη. Και βλέπει εκεί φως μέγα.

Δεν διαφεύγει της προσοχής μας, ότι ο σύγχρονος βίος απειλείται όλο και περισσότερο από θλίψεις και δοκιμασίες. Ο κόσμος μας ζει το τέλος μιας εποχής και βιώνει την αγωνία ενός απειλητικού και αβέβαιου αύριο.

Μέ τα μάτια στραμμένα στο φως των Χριστουγέννων, θέλω να σας διαβεβαιώσω όλους και τον καθένα προσωπικά, με όση δύναμη διαθέτω, ότι ο Θεός μας αγαπά όλους και κανείς δεν στερείται το δικαίωμα στην ελπίδα.

Η χαρά που αναβλύζει από τη μεγάλη εορτή της γεννήσεως του Χριστού δεν είναι απλώς μια συναισθηματική εκτόνωση, αλλά οφείλεται στην επίγνωση ότι "εν τούτω εφανερώθη η αγάπη του Θεού εν ημίν, ότι τον Υιόν αυτού τον μονογενή απέσταλκεν ο Θεός εις τον κόσμον ίνα ζήσωμεν δι'Αυτού" (Ιωαν.4,9).

Χριστούγεννα σημαίνει, ότι οι λύπες, οι δοκιμασίες, οι δύσκολες καταστάσεις που αντιμετωπίζουμε, ακόμα και οι τραγωδίες που μας πληγώνουν, δεν μπορούν να νικήσουν την ελπίδα. Διότι η αγάπη του Θεού σήμερα γίνεται άμεσα ψηλαφητή αφού ο Χριστός γεννήθηκε για να μας λυτρώσει από τις αληθινές αιτίες των δεινών μας: την αμαρτία και τον θάνατο.

Να γιατί είναι τόσο θλιβερό και ανάρμοστο οι άρχοντες του κόσμου τούτου να δρουν και να αποφασίζουν για τη ζωή μας σαν να μην γεννήθηκε ο Χριστός. Διότι από όπου εκδιώκεται ο Χριστός, όπου δεν Του παραχωρείται τόπος να γεννηθεί, όπου η διδασκαλία Του περιφρονείται, εκεί επικρατούν η εκμετάλλευση, η απληστία, η αλαζονεία και η μικροψυχία. Εκεί ο άνθρωπος ευτελίζεται και απαξιώνεται. Και τότε εμφανίζονται τραγικές οι συνέπειες, όπως η εξουθένωση και η εκμετάλλευση των φτωχών και των αδύναμων, οι οικονομικές κρίσεις, οι πόλεμοι και οι καταστροφές.

Σήμερα η χαρά και η ελπίδα χτυπούν και πάλι τη θύρα της καρδιάς μας. "Χριστός γεννάται, δοξάσατε!".

Ανέτειλε ο Ήλιος της δικαιοσύνης! Οι δοκιμασίες και οι δυσκολίες δεν μπορούν να μας καταβάλλουν. "Ιδού γαρ ευαγγελίζομαι υμίν χαράν μεγάλην, ήτις έσται παντί τω λαώ, ότι ετέχθη υμίν σήμερον σωτήρ, ος εστιν Χριστός Κύριος..." (Λουκ. 2,10-12).

"Χριστός γεννάται" και μας καλεί να κάνουμε ξανά την εμπιστοσύνη στην αγάπη του Θεού τρόπο ζωής και αντίδοτο στις θλίψεις.

Ας ενώσουμε, λοιπόν, τα χέρια και τις καρδιές μας για να εμποδίσουμε να γίνεται ο κόσμος μας κόλαση, ψάλλοντας χαρμόσυνα: "Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία".

Στο μήνυμά του ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος αναφέρει:

«Ἀδελφοί καί τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά,

Ἄγγελοι ψάλλουν τάς τρεῖς μεγαλειώδεις ταύτας διακηρύξεις καί ἡ μεγίστη πλειονότης τῶν ἀνθρώπων, ἄν καί ἑορτάζει Χριστούγεννα, δέν δύναται νά ἀντιληφθῇ τό νόημα τοῦ ἀγγελικοῦ αὐτοῦ ὕμνου καί διερωτᾶται ἐάν ὄντως σήμερον δοξάζεται ὑπό τῶν ἀνθρώπων ὁ Θεός καί διατί πρέπει νά δοξάζεται, ποῦ δύναταί τις νά εὕρῃ ἐπί γῆς τήν ἐξαγγελθεῖσαν εἰρήνην καί διά ποῖον λόγον ἡ σημερινή ἀνθρωπότης πρέπει νά ζῇ ἐν εὐδοκία.

Διότι, ὄντως, ἡ πλειονότης τῶν ἀνθρώπων δέν δοξάζει τόν Θεόν, οὔτε διά τῶν ἔργων της, οὔτε διά τῶν χειλέων της, ἀρκετοί δέ ἐξ αὐτῶν ἀμφισβητοῦν καί αὐτήν ταύτην τήν ὕπαρξιν τοῦ Θεοῦ καί τήν παρουσίαν Του εἰς τήν ζωήν των. Εἶναι μάλιστα πολλοί ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀποδίδουν εἰς τόν Θεόν εὐθύνας, δι’ ὅσα δυσάρεστα συμβαίνουν εἰς τήν ζωήν των. Ἀλλ’ ὅμως οἱ τοιουτοτρόπως ἀγανακτοῦντες ἐναντίον τοῦ Θεοῦ σφάλλουν βαρέως, καθ’ ὅσον τό κακόν δέν προέρχεται ἀπό Αὐτόν. Ἀντιθέτως, ἡ ἐξ ἀγάπης πρός τόν ἄνθρωπον σάρκωσις τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ καί τά ἐπακολουθήσαντα αὐτήν γεγονότα τῆς Σταυρώσεως καί Ἀναστάσεώς Του, ἀναμορφώνουν τόν πιστόν εἰς τό ἀρχαῖον κάλλος καί χαρίζουν εἰς αὐτόν τήν αἰώνιον ζωήν καί τήν πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν εἰρήνην καί καθιστοῦν αὐτόν συγκληρονόμον τῆς αἰωνίου βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς τοῦ Θεοῦ Συγκαταβάσεως, ἄν καί περικλείει τήν ἐσχάτην ταπείνωσιν, εἶναι ἀφ’ ἑαυτῆς ἱκανή νά ὑπερδοξάσῃ Αὐτόν. Οὕτως, ἄν καί πολλῶν ἀνθρώπων αἱ καρδίαι δέν δοξάζουν τόν Θεόν, ἀποδίδοται δόξα εἰς Αὐτόν, τόν ἐν ὑψίστοις οἰκοῦντα, ὑπό πάσης τε τῆς κτίσεως καί ὑπό τῶν ἀντιλαμβανομένων τά γενόμενα Ἀνθρώπων. Διό καί ἡμεῖς εὐγνωμόνως ἀναφωνοῦμεν μετά τῶν Ἀγγέλων τό «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ» διά τήν μεγαλωσύνην τῶν ἔργων Του καί τό ἀσύλληπτον τῆς ἀγάπης Του πρός ἡμᾶς.

Ἡ ἀπορία ὅμως ἀφορᾷ καί εἰς τήν δευτέραν ἐξαγγελίαν τῶν ἀγγέλων «καί ἐπί γῆς εἰρήνη». Κατά ποῖον τρόπον εὑρίσκεται ἐπί γῆς εἰρήνη, ὅταν τό ἥμισυ σχεδόν τοῦ πλανήτου εἶναι εἴτε ἐν δράσει εἴτε ἐν προετοιμασία πολεμικῇ; Ἡ γλυκύφθογγος ἐξαγγελία τῶν Ἀγγέλων «ἐπί γῆς εἰρήνη» εἶναι βεβαίως πρωτίστως μία ὑπόσχεσις τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἐάν οἱ ἄνθρωποι ἀκολουθήσουν τόν δρόμον τόν ὁποῖον τό τεχθέν Παιδίον ὑποδεικνύει εἰς αὐτούς, θά φθάσουν εἰς τήν ἐσωτερικήν εἰρήνην καί τήν εἰρηνικήν συμβίωσιν. Ἀλλά, φεῦ, μέγα μέρος τῶν ἀνθρώπων συγκινεῖται καί ἕλκεται ἀπό τά τύμπανα τοῦ πολέμου καί βαρυθυμεῖ εἰς τό ἄκουσμα τῆς ὑποσχέσεως τῆς εἰρηνικῆς ζωῆς. Δέν ὁμιλοῦμεν βεβαίως μόνον περί τῶν ζηλωτῶν τῶν δι’ ὅπλων πολεμικῶν συρράξεων, ἀλλά κυρίως περί ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μετατρέπουν τήν εὐγενῆ ἅμιλλαν εἰς σύγκρουσιν καί ἔφοδον κατά τῶν συνανθρώπων καί ἐπιδιώκουν τήν ἐξόντωσιν τοῦ ἀντιπάλου. Ὕπ’ αὐτήν τήν ἔννοιαν, ὁ πόλεμος βιώνεται ὡς πραγματικότης μεταξύ τῶν μελῶν ἀντιτιθεμένων κοινωνικῶν ὁμάδων καί παρατάξεων, παντός εἴδους, ἐθνικῶν, κομματικῶν, συνδικαλιστικῶν, οἰκονομικῶν, ἰδεολογικῶν, θρησκευτικῶν, ἀθλητικῶν καί εἴ τινος ἄλλης, καί ὁ ψυχισμός τῶν μελῶν των διαμορφώνεται εἰς φιλοπόλεμον, ἀντί τοῦ, ὡς θά ἔπρεπε, φιλειρηνικοῦ. Αὐτό ὅμως δέν ἀναιρεῖ τήν ἀλήθειαν τῆς ἐξαγγελίας τῶν Ἀγγέλων, ὅτι διά τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ καί τῆς ἀποδοχῆς τῶν διδαγμάτων Αὐτοῦ, θά ἐπικρατήσῃ ὄντως ἐπί γῆς ἡ εἰρήνη. Ὁ Χριστός ἦλθε κομίζων τήν εἰρήνην καί ἐάν αὐτή δέν κυριαρχῇ εἰς τόν κόσμον, εὐθύνονται οἱ μή ἀποδεχόμενοι καί μή βιοῦντες αὐτήν ἄνθρωποι, καί ὄχι ὁ προσφέρων αὐτήν Θεός.

Δεδομένης τῆς τοιαύτης στάσεως τοῦ συγχρόνου ἀνθρώπου ἔναντι τοῦ Θεοῦ καί τῆς προσφερομένης ὑπ’ Αὐτοῦ εἰρήνης, δέν εἶναι παράδοξον τό γεγονός ὅτι σπανίζει μεταξύ τῶν ἀνθρώπων ἡ εὐδοκία. Ἡ καλή διάθεσις τοῦ Θεοῦ πρός τούς ἀνθρώπους εἶναι δεδομένη, καί τά εὐμενῆ ἐπακόλουθα αὐτῆς ἐνεργά μέν δι’ ὅλους κατ’ ἀρχήν τούς ἀνθρώπους, ἰδιαιτέρως δέ αἰσθητά διά τούς ἐμπράκτως ἀποδεχομένους τάς ἀνωτέρω ἀγγελικάς ἐξαγγελίας. Ἀντιθέτως, διά τούς ἀρνουμένους αὐτάς καί ἐπιδιδομένους εἰς τήν ἀλληλοεκμετάλλευσιν καί τόν ἀλληλοσπαραγμόν, αἱ συνέπειαι βιοῦνται ὡς κρίσις ἀγωνίας καί ἄγχους, ὡς κρίσις οἰκονομική καί ὡς κρίσις σκοποῦ τῆς ὑπάρξεώς μας καί ἀβεβαιότης ὑπαρξιακή.

Ἀδελφοί καί τέκνα Κυρίῳ ἀγαπητά,

Πάντα λοιπόν τά ὑπό τῶν Ἀγγέλων ἐξαγγελθέντα κατά τήν Γέννησιν τοῦ Κυρίου ἀγαθά ὑπάρχουν καί σήμερον καί βιοῦνται ἐν πληρότητι ὑπό τῶν πιστευόντων εἰς τόν Ἰησοῦν Χριστόν ὡς Θεάνθρωπον καί Σωτῆρα τοῦ κόσμου. Ἄς ἀρχίσωμεν ἀπό ἐφέτος νά βιώνωμεν τά Χριστούγεννα ὡς ἀρέσει εἰς τόν ἀγαθοδότην Θεόν, διά νά βιώσωμεν τήν ἐπί γῆς καί ἐντός τῶν καρδιῶν μας ἀνυπέρβλητον Εἰρήνην καί τήν πλήρη ἀγάπης εὐδοκίαν τοῦ Θεοῦ πρός ἡμᾶς. Ἄς καταστήσωμεν ἑαυτούς πρόσωπα κοινωνοῦντα ἀγαπητικῶς μετά τοῦ Θεοῦ καί τοῦ συνανθρώπου, μετατρεπόμενοι ἀπό ἄτομα εἰς πρόσωπα. Ἄς ἀποβάλωμεν τά προσωπεῖα τοῦ διεσπασμένου καί ἀποκεκομμένου ἀπό τόν Θεόν καί τήν εἰκόνα Αὐτοῦ, τόν συνάνθρωπον, τόν πλησίον, ἐγωϊστικοῦ ἀτόμου, καί ἄς ἐκπληρώσωμεν τόν προορισμόν μας, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ὁμοίωσις πρός τόν Θεόν διά τῆς ἐμπράκτου πρός Αὐτόν πίστεώς μας. Ἄς γίνωμεν καί ἡμεῖς ἀναμεταδόται τῶν ἀγγελικῶν ἐξαγγελιῶν πρός τήν ἀνθρωπότητα, ἡ ὁποία δεινῶς πάσχει καί δέν δύναται νά εὕρῃ, διά τῶν μέσων τά ὁποία συνήθως χρησιμοποιεῖ, τήν Εἰρήνην καί τήν Εὐδοκίαν. Ἡ μόνη ὁδός ἀπαλλαγῆς ἐκ τῶν πολεμικῶν καί τῶν οἰκονομικῶν καί τῶν πάσης φύσεως κρίσεων εἶναι ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ Ὁποῖος μᾶς διεβεβαίωσεν ὅτι Αὐτός εἶναι ἡ Ὁδός καί ἡ Ἀλήθεια καί ἡ Ζωή. Δοξάζομεν, λοιπόν, ὁλοκαρδίως τόν ἐν Ὑψίστοις καί μεταξύ ἡμῶν ἀναστρεφόμενον Συγκαταβάντα Ἰησοῦν Χριστόν καί συνδιακηρύσσομεν μετά τῶν Ἀγγέλων ὅτι εἶναι ἐφικτή καί ὑπάρχει ὄντως ἐπί τῆς γῆς καί ἐντός τῶν καρδιῶν μας ἡ Εἰρήνη, διότι κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ, ὡς Αὐτός ηὐδόκησε σαρκωθείς διά τῆς Γεννήσεως Αὐτοῦ ἐν Φάτνῃ.

Ἄς ζήσωμεν, λοιπόν, ἀδελφοί, καί τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά, τήν χαράν τῆς Γεννήσεως τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, καί τήν πρόγευσιν τῶν ὅσων ἀγαθῶν διά τόν ἄνθρωπον διακηρύσσει ἡ τριπλῆ ἀγγελική ἐξαγγελία. Γένοιτο».

Στο μήνυμά του ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεόφιλος αναφέρει:

«"Δεύτε ίδωμεν πιστοί,

πού εγεννήθη ο Χριστός,

ακολουθήσωμεν λοιπόν,

ένθα οδεύει ο αστήρ".

(Κάθ. Όρθρ. Χριστουγέννων).

Η ανά τα πέρατα της Οικουμένης Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Ορθόδοξος του Χριστού Εκκλησία εορτάζει σήμερον γεγονός υπερφυές και εξαίσιον, θαυμαστόν και σωτήριον. Εορτάζει και πανηγυρίζει το γεγονός της άκρας φιλανθρωπίας του Θεού, της αμετρήτου και ανεικάστου αγάπης Αυτού προς τον άνθρωπον.

Ποίον το γεγονός τούτο, δια το οποίον χαίρει και αγάλλεται η Εκκλησία; Είναι το γεγονός ότι ο Θεός επ' εσχάτων των χρόνων, επί της βασιλείας του Ρωμαίου αυτοκράτορος Καίσαρος Οκταβιανού Αυγούστου, επεσκέφθη το πλάσμα του, τον άνθρωπον, με τρόπον πρωτοφανή, ανήκουστον και ανεπανάληπτον. "Ιδών είδε την κάκωσιν" του ανθρώπου υπό του διαβόλου και της αμαρτίας και ευσπλαγχνισθείς ελάλησεν αυτώ ουχί ως πάλαι εν τοις προφήταις αλλ΄ εν Υιώ (Εβρ. 1, 1 -2), εν τω Υιώ Αυτού τω μονογενεί, τω προαιωνίως "όντι εν τοις κόλποις Αυτού", (Ιω.1, 18). Τούτον, "όντα ίσον τω Θεώ", (Φιλιππ. 2, 6), "εξαπέστειλε ο Θεός εις τον κόσμον, γενόμενον εκ γυναικός, γενόμενον υπό νόμον, ίνα τους υπό νόμον εξαγοράση, ίνα την υιοθεσίαν απολάβωμεν", (Γαλ. 4, 5).

Ούτος άναρχος, άχρονος και ασώματος ων, έλαβεν αρχήν χρονικήν και εσωματώθη εκ Πνεύματος Αγίου και εκ των αγνών αιμάτων της Υπεραγίας Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, ότε αύτη απεδέχθη τον ουράνιον ευαγγελισμόν δια στόματος του αρχαγγέλου Γαβριήλ εις την Ναζαρέτ, (Λουκ. 1, 38). Ο Θεός "ούτως οίδεν, ούτως ηθέλησεν, ούτως ηυδόκησε", να σώση τον άνθρωπον δι' ενανθρωπήσεως του Υιού αυτού. Τούτο είναι η δυναμική, ουχί δυναστική επέμβασις του Θεού εις την ζωήν και την ιστορίαν του ανθρώπου. Είναι το λεγόμενον υπό του θεοφόρου πατρός της Εκκλησίας Κυρίλλου Αλεξανδρείας, ότι "Θεός νοούμενος ο Χριστός, εισβέβηκεν εις την οικουμένην, μέρος κόσμου πεφηνώς ως άνθρωπος", ( Περί ορθής πίστεως, PG 76, 1177) και ότι ο "Θεός κατακιρνάται τη ανθρωπίνη φύσει, ίνα τω ύψει του Θεού συναπαρτισθή το ανθρώπινον", (Κατά Ανθρωπομορφιστών, κεφ. ΚΑ΄, PG 76, 1152).

Το ευαγγελισθέν μυστικώς τη αειπαρθένω εις την Ναζαρέτ, εφανερώθη εκδηλώτερον τοις ανθρώποις εις την Βηθλεέμ. Εις την πόλιν ταύτην και εις το θεοδέγμον Σπήλαιον τούτο η Παρθένος, "ότε επλήσθησαν αι ημέραι του τεκείν αυτήν έτεκεν τον υιόν αυτής τον πρωτότοκον και εσπαργάνωσεν αυτόν και ανέκλινεν αυτόν εν τη φάτνη" (Λουκ. 2, 7). Εις τον "άφθορον τόκον τούτον, εις την σαρκοφόρον εμφάνισιν του Θεού επί της γης και την συναστροφήν αυτού μετά των ανθρώπων", ο Θεός εκάλεσε μάρτυρας, "μάγους σοφούς εξ ανατολήν", (Ματθ. 2, 1-2), τοις άστροις το πριν λατρεύοντας, και υπό αστέρος διδασκομένους νυν προσκυνείν τον Ήλιον της δικαιοσύνης. Ωσαύτως εκάλεσε ανθρώπους απλοϊκούς, "ποιμένας αγραυλούντας επί την ποίμνην αυτών", (Λουκ. 2, 8). Τούτους εκάλεσε δι' αγγέλων, πληρωσάντων τον ουρανόν με τον ηδύμολπον ύμνον: "Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία", (Λουκ. 2, 14).

Με τον ουράνιον αγγελικόν ύμνον τούτον ανηγγέλθη η μετά σαρκός επίσκεψις του μονογενούς Υιού του Θεού εις τον κόσμον ως "άρχοντος της ειρήνης", ως "καταλλαγής Θεού και ανθρώπων" (Β'Κορ. 5, 18). Επί του θεμελίου λίθου τούτου, του προσώπου του Εναθρωπήσαντος και του μετά ταύτα έργου Αυτού, της ειρηνοποιού διδασκαλίας, των ευεργετικών δια τους ανθρώπους σημείων, του θυσιαστικού και λυτρωτικού σταυρού, της ζωοποιού Αναστάσεως και της ενδόξου Αναλήψεως Αυτού, εστηρίχθη το σώμα Αυτού, η Εκκλησία. Λαβούσα αύτη δύναμιν εξ ύψους παρά του Αγίου Πνεύματος του Χριστού, εκήρυξεν εκ του υπερώου άφεσιν αμαρτιών εις πάντα τα έθνη, ειρήνην τοις εγγύς και τοις μακράν. Μετήγαγε τους ανθρώπους εκ του σκότους της αγνωσίας και της ειδωλολατρείας εις το φως της αληθούς γνώσεως και της εν Πνεύματι λατρείας. Η Εκκλησία τα των ανθρώπων ήθη κατεκόσμησε.

Την διακονίαν ταύτην του ανθρώπου συνεχίζει ανά τα πέρατα της οικουμένης η Εκκλησία, πιστή εις την παραδοθείσαν αυτήν αλήθειαν άχρι της σήμερον. Ενεργώς και αθορύβως μετέχει η Εκκλησία ως ο Ιδρυτής αυτής εις την ανθρωπίνην ζωήν. Ακροάται μετά πλείστης ποιμαντικής φροντίδος και μερίμνης την ανθρωπίνην κραυγήν της αγωνίας και αβεβαιότητος, της ανεργίας και απελπισίας. Συμπάσχει με τον πάσχοντα άνθρωπον και συμπαραστέκεται ως φιλόστοργος μήτηρ, επιτελούσα έργον αγιαστικόν δια των μυστηρίων εις τα μέλη αυτής, έργον συμφιλιωτικόν και συνδιαλλακτικόν αναμέσον των διαφιλονεικούντων εθνών, έργον φιλανθρωπικόν και κοινωνικόν εις τους ενδεείς, θύματα της απληστίας και της οικονομικής διαφθοράς. Υψώνει φωνήν διαμαρτυρίας δια το ότι και σήμερον ακόμη εις τον εικοστόν πρώτον αιώνα, υπάρχουν άνθρωποι, θύματα της πολεμικής και τρομοκρατικής βίας, άνθρωποι διακινούμενοι ως εμπορεύματα και ποικίλην εκμετάλλευσιν υφιστάμενοι, στερούμενοι θείων αγαθών της ζωής, ύδατος, άρτου, του δικαιώματος της θρησκευτικής και εθνικής ελευθερίας και της προσβάσεως εις τας πατρογονικάς αυτών εστίας.

Το αγιαστικόν, φιλάνθρωπον, ειρηνευτικόν και πολιτιστικόν έργον τούτο σεμνύνεται να επιτελή η των Ιεροσολύμων Εκκλησία, εις τους τόπους της μετά σαρκός θείας εμφανείας, την εκκλησιαστικήν αυτής δικαιοδοσίαν, εις τα Πανάγια αυτής Προσκυνήματα, τους ιερούς ναούς και τα ευαγή αυτής καθιδρύματα, εστίας πνευματικού ανεφοδιασμού και οάσεις πνευματικής αναψυχής. Οι Πατριάρχαι αυτής, κατ' εξοχήν δε εκ τούτων ο άγιος Σωφρόνιος, απεδείχθησαν πρωτεργάται ειρήνης, κλάδον ελαίας κρατούντες και τείνοντες. Αψευδής μάρτυς όλων τούτων, η ιερά αύτη Κωνσταντίνειος Βασιλική, η υπερβαίνουσα τη θεία δυνάμει τας διακυμάνσεις της ιστορίας, η συνάγουσα εις αυτήν λαούς και φυλάς της γης αδιακρίτως θρησκείας και χρώματος και αποτελούσα σήμερον την καρδίαν της Παλαιστινείου γης.

Εκ ταύτης της Βασιλικής και εκ του θεοδέγμονος τούτου Σπηλαίου απευθύνομεν χαιρετισμόν ειρήνης και Πατριαρχικής και Πατρικής ευχής και ευλογίας εν Χριστώ υπερφυώς εκ Παρθένου Τεχθέντι εις πάντα τα πνευματικά Ημών τέκνα εν τοις ορίοις της Αγίας Γης και οπουδήποτε γης, ως και εις πάντας τους αγαπώντας τας πύλας Σιών της Αγίας».

Στο μήνυμά του ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος αναφέρει:

«Υπέρβαση του ανθρωπίνως αδυνάτου

“Θεός εφανερώθη εν σαρκί” (Α΄Τιμ. 3:16)

H υπέρβαση του ανθρωπίνως αδυνάτου είναι βασικό μήνυμα της σημερινής μεγάλης εορτής του χριστιανικού κόσμου. Ακόμη και ο πιο τολμηρός νους δεν είχε ποτέ υποπτευθεί ότι ο Ίδιος ο απρόσιτος και ακατάληπτος Θεός θα προσελάμβανε την ανθρώπινη φύση και θα εφανερώνετο “εν σαρκί”. Για την κλασική λογική, κάτι τέτοιο ανήκει στη σφαίρα του αδυνάτου.

Αυτήν ακριβώς την υπέρβαση του ανθρωπίνως αδυνάτου πανηγυρίζουμε σήμερα. Και καλούμεθα να τη χαρούμε, παρά τη σκληρή πραματικότητα την οποία βιώνουμε. Ο Υιός και Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος, εισήλθε στην ανθρώπινη Ιστορία. Το “εφανερώθη” υπαινίσσεται την προηγούμενη αΐδιο ζωή του Λόγου. “Θεός ην καί Θεού υιός, καί αόρατον έχων τήν φύσιν, δόλος άπασιν ενανθρωπήσας εγένετο” (Θεοδώρητος, επίσκοπος Κύρου). Η ελευθερία του Θεού δεν γνωρίζει όριο. Όπως καί η αγάπη Του, που είναι τό ουσιαστικό ιδίωμά Του.

“Καί ο Λόγος σάρξ εγένετο καί εσκήνωσεν εν ημίν” (Ιω.1:14). Προσλαμβάνοντας το ανθρώπινο σώμα, ο Υιός και Λόγος του Θεού φανέρωσε ταυτόχρονα την απέραντη αξία και τη μοναδική σημασία που έχει το υπέροχο αυτό δημιούργημά Του. Και αποκάλυψε ότι τελικός σκοπός του ανθρώπου είναι να γίνει κατοικητήριο του Θεού. Με την ενανθρώπησή Του, ο Χριστός έδειξε την ασύλληπτη στον ανθρώπινο νου δυναμική της ελευθερίας και της αγάπης του προσωπικού Θεού. Τοποθέτησε σε νέα βάση τις ανθρώπινες σχέσεις μαζί Του.

Όσοι με πίστη και αγάπη προσβλέπουμε στόν ενανθρωπήσαντα Υιό και Λόγο του Θεού, γνωρίζουμε ότι Αυτός παραμένει, τελικά, η οδός (Ιω.14:6) που οδηγεί, με τρόπο θαυμαστό, σε διεξόδους ζωής. Και πολλοί έχουμε προσωπική εμπειρία, ότι εκεί που όλα εφαίνοντο κλειστά και ζοφερά, άνοιξε δρόμους λυτρωτικούς.

Η υπέρβαση του ανθρωπίνως αδυνάτου, την οποία αποκαλύπτουν τα Χριστούγεννα, δεν γίνεται με μεγαλοπρεπείς δημόσιες εξαγγελίες και υποσχέσεις. Οι παρεμβάσεις του Θεού παραμένουν διαχρονικά αθόρυβες και μυστικές. Τις χαρακτηρίζει η απλότητα και η ταπείνωση, ενώ συγχρόνως διατηρούν μια εξαιρετική πρωτοτυπία. Και οι επεμβάσεις αυτές συνεχίζονται διά μέσου τών αιώνων.

Οι νόμοι της φύσεως που διέπουν τον κόσμο δεν αποκλείουν την παρέμβαση του Δημιουργού, Νομοθέτου και Προνοητού Θεού. Με την ελευθερία και την αγάπη Του, δεν έπαυσε να ενεργεί, όταν Εκείνος κρίνει, για την υπέρβαση του ανθρωπίνως αδυνάτου, με τρόπους θαυμαστούς. Όταν, βεβαίως, δεν υπάρχει η πίστη προς τον αγαπώντα και ελεύθερο πάσης αναγκαιότητος Θεό, ο άνθρωπος αρνείται τη δυνατότητα του θαύματος. Ο πιστός χριστιανός, εν τούτοις, δέχεται ταπεινά την αδυναμία της ανθρωπίνης φύσεως και ζητεί από Εκείνον, ο Οποίος είναι άπειρος και παντοδύναμος, να του χαρίσει την υπερλογική δυνατότητα και τον φωτισμό να αποδεχθεί και να βιώσει το θαύμα.

Τον τελευταίο καιρό, οι σκληρές συνθήκες που έχει προκαλέσει η γενικότερη ηθική και οικονομική κρίση έχουν δημιουργήσει πληθώρα αδιεξόδων. Σ΄αυτή την ομιχλώδη και πνιγηρή ατμόσφαιρα, η εορτή των Χριστουγέννων έρχεται να προσφέρει παρήγορο φως. Να βεβαιώσει ότι ο Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος για να μείνει εσαεί “μεθ΄ ημών”. Ο Θεός δεν μας εγκαταλείπει, έστω και αν συχνά Τον λησμονούμε και συμπεριφερόμαστε σαν να μην υπάρχει.

Ο Χριστός καταργεί, με τρόπους θαυμαστούς, τα ανθρωπίνως αδύνατα. “Ότι ούκ αδυνατίσει παρά τω Θεω παν ρήμα” (Λουκ. 1:37). Δεν είναι όμως “ο από μηχανής θεός” της αρχαίας τραγωδίας. Σέβεται την ελευθερία μας και αναμένει και από εμάς να χρησιμοποιήσουμε τις δυνατότητες που έχει χαρίσει στην ανθρώπινη φύση μας.

Υπάρχουν πολλά που συνήθως ονομάζουμε “αδύνατα”, τα οποία καλούμεθα με τη χάρη Του να υπερβούμε. Αρχίζοντας από τα άμεσα και προσωπικά. Εκ πρώτης όψεως, μοιάζει σχεδόν αδύνατο να απαλλαγούμε από τα πάθη μας, τη φιλαυτία, την πλεονεξία, τη φιληδονία· την ταση να λέμε ψέμματα, να αδιαφορούμε για τη δικαιοσύνη, τη νομιμότητα, την αλληλεγγύη. Ακόμη, παράλληλα, δηλώνουμε ότι μας είναι “αδύνατο” να αναλάβουμε, για το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο, πρωτοβουλίες που απαιτούν θυσίες.

Αντίθετα, η πίστη και η προσωπική σχέση με τον Χριστό, αποδεσμεύουν και ενεργοποιούν κρυμμένες μέσα μας δυνάμεις για την υπέρβαση των ανθρωπίνως αδυνάτων. Μεταγγίζουν συγχρόνως εκπληκτική ζωτικότητα στην ανθρώπινη ψυχή, για να αντέχει και στις πιο αντίξοες συνθήκες στερήσεως, κατατρεγμού, πιέσεων· και να συνεχίζει να δρα με αισιοδοξία δημιουργική. Την εμπειρία αυτή συμπυκνώνει η μαρτυρία του Αποστόλου Παύλου: “Πάντα ισχύω εν τω ενδυναμούντί με Χριστώ”.

Οι εορτές της Εκκλησίας μας καλούν να αναθεωρήσουμε τη ζωή μας. Να συνέλθουμε από την ταραχή και την κατάθλιψη. Να ανανεώσουμε την πίστη και τη βεβαιότητά μας ότι ο Χριστός, του Οποίου την έλευση στόν κόσμο εορτάζουμε, παραμένει “μεθ΄ ημών”· ότι "τά αδύνατα παρά ανθρώποις δυνατά παρά τω Θεώ έστιν” (Λουκ. 18:27). Να αλλάξουμε τρόπο σκέψεως και συμπεριφοράς. Να συντονίσουμε τη ζωή μας με το θέλημα το δικό Του. Και η προσωπική αυτή αλλαγή αντανακλά πάντοτε ευεργετικά στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο· τονώνει την αντοχή, την αλληλεγγύη, την ειρήνη, τη δημιουργικότητα, με τρόπους που συχνά παραμένουν αθέατοι αλλά που είναι ουσιαστικοί.

“Θεός εφανερώθη εν σαρκί”. Η υπέρβαση του ανθρωπίνως αδυνάτου παραμένει κεντρικό μήνυμα των Χριστουγέννων και προσωπική εμπειρία εκείνων που ζουν εν Χριστώ.

Εύχομαι εκ καρδίας, η πεποίθηση αυτή να δυναμώσει μέσα μας κατά την εορταστική αυτή περίοδο, να μας παρηγορεί και να μας στηρίζει στο έτος που έρχεται.

Ευλογημένα Χριστούγεννα. Με γαλήνια καρτερία ο νέος χρόνος».