Η Επιστήμη αργίες δεν γνωρίζει...

Εφευρέσεις και ιδέες που άλλαξαν τη ζωή μας γεννήθηκαν ή υλοποιήθηκαν τις ημέρες των γιορτών

ΛΑΛΙΝΑ ΦΑΦΟΥΤΗ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 25 Δεκεμβρίου 2009

Από τις παραμονές των Χριστουγέννων ως και την ημέρα των Φώτων οι περισσότεροι μπαίνουμε σε «εορταστική» διάθεση και κατεβάζουμε τους εργασιακούς ρυθμούς μας. Η επιστήμη όμως δεν γνωρίζει αργίες και γιορτές. Η ολοκληρωτική αφοσίωση κάποιων ανθρώπων της στο έργο τους έχει προσφέρει, ακόμη και σε αυτές τις ημέρες που θεωρούνται «διακοπές», σημαντικές υπηρεσίες στην ανθρωπότητα. Κάποιες φορές έχει χαρίσει και Νομπέλ: η εφετινή βραβευθείσα Ελίζαμπεθ Μπλάκμπερν έκανε το επιτυχημένο πείραμά της για την τελομεράση ανήμερα τα Χριστούγεννα, η Μαρία Κιουρί ανακάλυψε το ράδιο την επομένη των Χριστουγέννων, ενώ ο Βίλχελμ Ρέντγκεν ανακοίνωσε την ύπαρξη των ακτίνων Χ στέλνοντας τις πρώτες ακτινογραφίες σε επιφανείς φυσικούς και φίλους του την ημέρα της Πρωτοχρονιάς.

Η επισκευή του Ηubble

Οι επτά αμερικανοί και ευρωπαίοι αστροναύτες που ξεκίνησαν στις 19 Δεκεμβρίου του 1999 με το διαστημικό λεωφορείο Discovery για την τελευταία επανδρωμένη πτήση του 20ού αιώνα ήξεραν ότι εκείνη τη χρονιά δεν θα έκαναν Χριστούγεννα τουλάχιστον όχι με τον παραδοσιακό τρόπο. Είχαν αναλάβει μια εξαιρετική αποστολή, να επισκευάσουν το διαστημικό τηλεσκόπιο Ηubble, το οποίο, έχοντας υποστεί διαδοχικές βλάβες, είχε πάψει να λειτουργεί έναν μήνα πριν.

Το Discovery συνάντησε το Ηubble επάνω από την Αφρική και το βράδυ της 21ης Δεκεμβρίου το τηλεσκόπιο βρισκόταν «παρκαρισμένο» στον θαλαμίσκο μεταφοράς του διαστημικού λεωφορείου. Οι εργασίες ξεκίνησαν την επομένη: μέσα σε τρεις ημέρες, σε ισάριθμους πολύωρους διαστημικούς περιπάτους, οι αστροναύτες έπρεπε να αντικαταστήσουν τους έξι γυροσκόπους, τρεις αισθητήρες και έναν πομπό του Ηubble, να εγκαταστήσουν έναν καινούργιο κεντρικό ηλεκτρονικό υπολογιστή και μια σειρά όργανα, και να αλλάξουν την εξωτερική του μόνωση. Ο επισκευές ολοκληρώθηκαν επιτυχώς το βράδυ της 24ης Δεκεμβρίου. Αντί για ρεβεγιόν το πλήρωμα πραγματοποίησε ένα ξεχωριστό επίτευγμα: έναν διαστημικό περίπατο διάρκειας οκτώ ωρών και οκτώ λεπτών, τον τέταρτο μακρότερο στην Ιστορία.

Το πρωί των Χριστουγέννων οι αστροναύτες ξύπνησαν με το «Ι΄ll be home for Christmas» του Μπινγκ Κρόσμπι, αφιερωμένο λόγω της ημέρας από το κέντρο ελέγχου. Μετά τις καθιερωμένες ευχές όλοι στρώθηκαν στη δουλειά για να επαναφέρουν το επιδιορθωμένο και «σαν καινούργιο» πια τηλεσκόπιο στην τροχιά του, «προσφέροντας ένα χριστουγεννιάτικο δώρο στον κόσμο», όπως ανακοίνωσε η ΝΑSΑ. Το απόγευμα, έχοντας εκτελέσει την αποστολή τους, μπόρεσαν και αυτοί να γιορτάσουν ανταλλάσσοντας τα δικά τους δώρα.

Δύο μέρες μετά, το Discovery επέστρεψε ασφαλώς στη Γη και το Ηubble, το τηλεσκόπιο που κατόρθωσε να αγγίξει την καρδιά των ανθρώπων όσο κανένα άλλο επιστημονικό όργανο, είχε αρχίσει να στέλνει ξανά τις πολύτιμες εικόνες του.

Κρυοχειρουργική

Τα Χριστούγεννα του 1960 ο δρ Ερβιν Κούπερ έλαβε ένα πρωτότυπο δώρο: ένα τιρμπουσόν που αφαιρούσε τον φελλό εισάγοντας διοξείδιο του άνθρακα στο μπουκάλι. Δοκιμάζοντάς το ο νευροχειρουργός παρατήρησε ότι το αέριο που απελευθέρωνε ήταν πολύ ψυχρό και, αν το διοχέτευε σε συγκεκριμένα σημεία στην παλάμη του, αυτά «πάγωναν» και αναισθητοποιούνταν. Η επίδραση ήταν απόλυτα εντοπισμένη και δεν επηρέαζε τους γύρω ιστούς. Αυτό τού έδωσε μια ιδέα. Σύντομα ανέπτυξε μια τεχνική για χειρουργικές επεμβάσεις στον εγκέφαλο με την εισαγωγή ενός σωλήνα ο οποίος πάγωνε τους όγκους ή τα εγκεφαλικά κύτταρα που τους προκαλούσαν. Η Κρυοχειρουργική- γνωστή και ως Κρυοθεραπεία ή Κρυοπηξία- είχε γεννηθεί και γρήγορα επεκτάθηκε και σε άλλους τομείς της Ιατρικής.

Το θερμόμετρο Κελσίου

Την ημέρα των Χριστουγέννων του 1741 ο Ανδρέας Κέλσιος ήταν απασχολημένος στο εργαστήριό του στην παγωμένη Ουψάλα της Σουηδίας. Είχε μπροστά του ένα θερμόμετρο και ενσωμάτωνε σε αυτό τη δική του, εκατονταβάθμια, κλίμακα θερμοκρασίας η οποία έμελλε να αντικαταστήσει στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου την ως τότε διαδεδομένη κλίμακα Φαρενάιτ. Το θερμόμετρο που έφτιαξε τότε ο σουηδός αστρονόμος είχε μια διαφορά από αυτό που γνωρίζουμε σήμερα: τοποθετούσε το σημείο βρασμού του νερού στους 0 βαθμούς και το σημείο του σχηματισμού του πάγου στους 100. Οι ενδείξεις αντιστράφηκαν από τον Κάρολο Λινναίο το 1745, έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Κελσίου.

Αλκοτέστ

Οπως είναι απολύτως ταιριαστό, το πρώτο αλκοτέστ για τον έλεγχο των οδηγών διεξήχθη μια παραμονή Πρωτοχρονιάς, το 1938, στην Ινδιανάπολη των Ηνωμένων Πολιτειών. Το «μεθόμετρο» (Drunkometer) μετρούσε τα επίπεδα αλκοόλ στο αίμα μέσω της αναπνοής και αναπτύχθηκε από τονΡόλα Χάργκερ, καθηγητή της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Ινδιάνας. Το 1954 ένας συνεργάτης του Χάργκερ, οΡόμπερτ Μπόρκενστιν, ανέπτυξε μια πιο αποτελεσματική συσκευή, τον «αναλυτή αναπνοής» (Βreathalyzer), για να φθάσουμε σιγά σιγά στις βελτιωμένες εκδοχές που χρησιμοποιούνται σήμερα.

Πλυντήριο πιάτων

Η Πρωτοχρονιά του 1887 ήταν διπλή γιορτή για την Τζοζεφίν Γκάρις Κόκρεν. Λίγες ημέρες πριν, στις 28 Δεκεμβρίου του 1886, η εφεύρεσή της, το πρώτο εμπορικά λειτουργικό μηχανικό πλυντήριο πιάτων, είχε λάβει το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας από την αρμόδια αμερικανική υπηρεσία. Η Τζοζεφίν ήταν γόνος επινοητικής και πλούσιας οικογένειας- ήταν εγγονή του εφευρέτη του ατμόπλοιου Τζον Φιτς- και διοργάνωνε πολλά επίσημα δείπνα και δεξιώσεις που απαιτούσαν το «λέρωμα» άφθονων πιάτων και ποτηριών. Φυσικά δεν έπλενε τα πιάτα η ίδια, αυτό το έκαναν οι υπηρέτες της, οι επιδόσεις τους όμως δεν ανταποκρίνονταν στο ύψος των απαιτήσεών της, αφού ήταν αργοί και έκαναν τις πορσελάνες της να «ξεφλουδίζουν».

Εκτός από απαιτητική, η Τζοζεφίν ήταν επίσης φιλόδοξη και ονειρευόταν να γίνει διάσημη σαν τον παππού της. Η εφεύρεση μιας τέτοιας μηχανής αντιπροσώπευε λοιπόν γι΄ αυτήν τον δρόμο για ακόμη πιο αστραφτερές δεξιώσεις, αλλά και για τη δόξα που τόσο επιθυμούσε. Το πλυντήριο πιάτων της είχε μεγάλη επιτυχία σε φίλους και γνωστούς και γρήγορα άρχισε να δέχεται παραγγελίες από εστιατόρια και ξενοδοχεία. Η εταιρεία που ίδρυσε αγοράστηκε στη δεκαετία του 1920 από τη Ηobart Corporation η οποία αργότερα υιοθέτησε την επωνυμία ΚitchenΑid.

Θυροξίνη

Στις 23 Δεκεμβρίου του 1914 ήταν πλέον φανερό ότι ο Εντουαρντ Κένταλ θα περνούσε τις γιορτές στο εργαστήριό του στην κλινική Μέιγιο. Προσπαθώντας να απομονώσει τις ορμόνες που ρυθμίζουν τον μεταβολισμό, ο βιοχημικός έκανε πειράματα με δείγματα θυρεοειδών αδένων που είχαν αφαιρεθεί από ασθενείς και δεν μπορούσε να αφήσει τη δουλειά του στη μέση. Την ημέρα των Χριστουγέννων η αφοσίωσή του απέδωσε καρπούς: είχε απομονώσει τη θυροξίνη, η οποία σήμερα χορηγείται σε συνθετική μορφή και σώζει τη ζωή όσων παρουσιάζουν υποθυρεοειδισμό. Ο Εντουαρντ Κένταλ έχει επίσης απομονώσει την κορτιζόνη και άλλες ορμόνες του φλοιού των επινεφριδίων- ανακαλύψεις για τις οποίες τιμήθηκε, μαζί με τον Φίλιπ Χεντς και τον Ταντέους Ράιχσταϊν, με το Βραβείο Νομπέλ Ιατρικής το 1950.

Τσίκλα

Στις 28 Δεκεμβρίου του 1869ο Γουίλιαμ Φίνλεϊ Σεμπλ από το Οχάιο έλαβε το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για ένα προϊόν το οποίο, εν αγνοία του και σχεδόν χωρίς καμία δική του συμβολή, έμελλε να αποτελέσει το σήμα κατατεθέν των συμπατριωτών του για τους επόμενους αιώνες. Επρόκειτο για έναν«συνδυασμό από κόμμι και άλλα είδη κατάλληλα για τον σχηματισμό μιας ικανοποιητικής μαστίχας». Ο Σεμπλ δεν εκμεταλλεύθηκε ποτέ εμπορικά την ιδέα του. Αυτό το έκανε μερικά χρόνια αργότερα ο Νεοϋορκέζος Τόμας Ανταμς, ο οποίος κατέκτησε τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον κόσμο με τις τσίκλες του.

Στεγνό καθάρισμα

Λίγες ημέρες μετά τα Χριστούγεννα του 1849 η υπηρέτρια του ΖανΜπατίστ Ζολί έκανε μια ζημιά για την οποία ο εργοδότης της θα της ήταν ευγνώμων για το υπόλοιπο της ζωής του: αναποδογύρισε κατά λάθος τη λάμπα με το τερεβινθέλαιο επάνω στο τραπέζι. Καθ΄ ότι ράφτης, ο Ζολί είχε μια ευαισθησία απέναντι στα υφάσματα και παρατήρησε αμέσως ότι, όταν το υγρό στέγνωσε, το τραπεζομάντιλο ήταν ολοκάθαρο χωρίς λεκέδες και ατσαλάκωτο. Ετσι άνοιξε το πρώτο στεγνοκαθαριστήριο στο Παρίσι, με την επωνυμία Τeinturerie Jolly-Βelin.

Αυτή είναι η μία εκδοχή της ιστορίας. Μια άλλη θέλει τον ράφτη να χύνει ο ίδιος κατά λάθος βενζίνη ή καμφορά σε ένα φόρεμα της συζύγου του, μια τρίτη υποστηρίζει ότι η παρατήρηση έγινε από έναν βαφέα ο οποίος έριξε κατά λάθος παραφινέλαιο σε ένα λεκιασμένο ύφασμα, ενώ μια τέταρτη- και πιο «τραβηγμένη»- μιλάει για έναν γάλλο ναύτη που έπεσε μέσα σε μια δεξαμενή με νέφτι και βγήκε με τη στολή του κάτασπρη και αστραφτερή. Ο,τι και αν ισχύει, το βέβαιον είναι ότι η ανακάλυψη έγινε τυχαία και από το Παρίσι εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλη την Ευρώπη και στη συνέχεια στην Αμερική.

Ασπιρίνη

Την 1η Ιανουαρίου του 1915 ένα από τα πιο διαδεδομένα φάρμακα στον κόσμο είχε την πρώτη του επαφή με το ευρύ κοινό. Η ασπιρίνη κυκλοφόρησε για πρώτη φορά σε μορφή υδατοδιαλυτών δισκίων που ήταν διαθέσιμα χωρίς ιατρική συνταγή. Το ακετυλοσαλικιλικό οξύ το πρώτο μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες στην ιστορία της Φαρμακολογίας- διετίθετο από το 1899 σε όλον τον κόσμο από την Βayer, αλλά αποτελούσε αποκλειστικό «προνόμιο» των γιατρών οι οποίοι το χορηγούσαν στους ασθενείς τους. Χάρη στις αντιφλεγμονώδεις, αναλγητικές και αντιπυρετικές του ιδιότητες το φάρμακο γνώρισε αμέσως επιτυχία, η οποία ενισχύθηκε με την επιδημία της ισπανικής γρίπης το 1918, οδηγώντας σε σκληρές μάχες ανταγωνισμού ανάμεσα στις φαρμακευτικές εταιρείες. Παρά την πτώση της δημοτικότητάς της με την έλευση της παρακεταμόλης και της ιβουπροφαίνης, η ασπιρίνη εξακολουθεί σήμερα να είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα φάρμακα στον πλανήτη, με ετήσια κατανάλωση 40.000 τόνων.

ΕΝΙΑC: Ζήτω ο υπολογιστής

Την ημέρα της Πρωτοχρονιάς του 1946 ο Τζον Μόκλι και ο Τζ.Πρέσπερ Εκερτ μπορούσαν επιτέλους να γιορτάσουν, και μάλιστα «διπλά». Οι δύο ερευνητές της Σχολής Ηλεκτρολογικής Μηχανικής Μουρ του Πανεπιστημίου της Πενσυλβανίας είχαν μόλις ολοκληρώσει ένα έργο στο οποίο δούλευαν, υπό άκρα μυστικότητα και κατ΄ εντολήν του αμερικανικού στρατού, τα τελευταία δυόμισι χρόνια. Ο πρώτος λειτουργικός ηλεκτρονικός υπολογιστής γενικής χρήσης είχε γεννηθεί, η ανακοίνωσή του όμως στο ευρύ κοινό θα γινόταν λίγο αργότερα, στις 14 Φεβρουαρίου της ίδιας χρονιάς. Ο ΕΝΙΑC ζύγιζε πάνω από 27 τόνους, απετελείτο από περίπου 18.000 λυχνίες κενού, 7.200 κρυσταλλικές διόδους, 1.500 ηλεκτρονόμους, 70.000 αντιστάσεις, 10.000 πυκνωτές και 5 εκατομμύρια αρθρώσεις συγκολλημένες μία μία με το χέρι, ενώ κατελάμβανε χώρο 63 τετραγωνικών μέτρων, όσο ένα μικρό διαμέρισμα. Είχε σχεδιαστεί για να υπολογίζει πίνακες βολών για λογαριασμό του Βαλλιστικού Εργαστηρίου του αμερικανικού στρατού, οι πρώτοι υπολογισμοί του έγιναν όμως τελικά για την κατασκευή της βόμβας υδρογόνου.

Φως

Δεν υπάρχουν γιορτές που να είναι περισσότερο συνδεδεμένες με τα λαμπερά φώτα από τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά- ίσως γι΄ αυτό πολλές «πρωτιές» που έχουν σχέση με τον φωτισμό έχουν σημειωθεί αυτές τις ημέρες. Οι πρώτες λάμπες γκαζιού για τη φωταγώγηση δημόσιων χώρων άναψαν επισήμως στο Λονδίνο, στη γέφυρα του Γουεστμίνστερ, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1813. Την ίδια συμβολική ημέρα, αλλά αρκετά χρόνια αργότερα, επέλεξε ο Θωμάς Εντισον για να επιδείξει τον λαμπτήρα του για πρώτη φορά στο κοινό, στο πάρκο Μένλο του Νιου Τζέρσι, το 1879. Δεν ήταν ο πρώτος ηλεκτρικός λαμπτήρας- λυχνίες τόξου φώτιζαν ήδη δρόμους και μεγάλα καταστήματα, ξεκινώντας από το «Grand Depot» της Φιλαδέλφειας που είχε εγκαινιάσει τις ηλεκτρόφωτες αίθουσές του έναν χρόνο πριν, στην «αργία» της δεύτερης ημέρας των Χριστουγέννων. Ούτε ήταν ο πρώτος λαμπτήρας πυρακτώσεως. Η αρετή της «λυχνίας του Εντισον» έγκειτο στο ότι ήταν η πρώτη στο είδος της που ήταν λειτουργική, φέρνοντας το ηλεκτρικό φως πιο κοντά στο μέσο σπίτι. Ο ακροδέκτης της- η λεγόμενη «βιδωτή» βάση- χρησιμοποιείται ακόμη σήμερα.

Τα Χριστούγεννα στο... μικροσκόπιο

Για τους περισσότερους τα Χριστούγεννα είναι γιορτή. Για ορισμένους όμως είναι μοχλός επιστημονικής περιέργειας και αντικείμενο επισταμένης έρευνας. Ας δούμε τα αποτελέσματα...

ΘΕΟΔΩΡΑ ΤΣΩΛΗ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 25 Δεκεμβρίου 2009

Εχετε συνηθίσει μέσα από αυτές τις σελίδες να παρουσιάζονται οι μελέτες αιχμής πολλών και διαφορετικών τομέων που βρίσκονται κάτω από την «ομπρέλα» της επιστήμης. Πιστοί σε αυτή την αρχή αλλά και συνάδοντας προς το κλίμα των ημερών θα σας παρουσιάσουμε σήμερα μελέτες που μπαίνουν κάτω από την επιστημονική «ομπρέλα», η οποία όμως αυτή τη φορά είναι πασπαλισμένη με χρυσόσκονη και στολισμένη με χριστουγεννιάτικες μπάλες, γκι και ου. Αναρωτηθήκαμε αν υπάρχουν μελέτες που είναι αφιερωμένες στα Χριστούγεννα και τι θα μπορούσαν αυτές να αφορούν. Η αναζήτησή μας σε ό,τι αφορά τα τελευταία δύο χρόνια μέσα στη μεγάλη βάση δεδομένων του ΡubΜed έδειξε ότι πλήθος ερευνητές έχουν μελετήσει πολλά και διαφορετικά θέματα που μπορεί να μοιάζουν εντελώς άσχετα μεταξύ τους αλλά έχουν έναν σημαντικό κοινό παρονομαστή: τα Χριστούγεννα. Ορισμένες από αυτές τις μελέτες μπορεί να σας ξενίσουν, άλλες να σας κάνουν τουλάχιστον να μειδιάσετε, ή ακόμη και να απορήσετε σχετικά με το πού πάει η χρηματοδότηση για την έρευνα (και φανταστείτε ότι μιλούμε μόνο για ένα απάνθισμα μελετών, αφού θα ήταν αδύνατον να καλύψουμε όλο το ερευνητικό... χριστουγεννιάτικο πεδίο). Ωστόσο γεγονός παραμένει ένα: οι Αγιες Μέρες εμπνέουν τους επιστήμονες. Τώρα ίσως πράγματι η έμπνευσή τους κάποιες φορές να είναι και εκείνη επηρεασμένη από το πνεύμα της περιόδου, που επιβάλλει ένα-δυο ποτηράκια παραπάνω. Οχι, δεν γνωρίζουμε αν οι επιστήμονες που ασχολήθηκαν με μελέτη η οποία διερεύνησε την... κόκκινη μύτη των ταράνδων που σέρνουν το έλκηθρο του Αϊ-Βασίλη ήταν υπό την επήρεια αλκοόλ. Αλλά ας είμαστε μεγαλόψυχοι, όπως το επιτάσσουν οι ημέρες. Μerry Christmas!

• Αϊ-Βασίλης; Μπλιαχ!

Τα παιδιά σήμερα μάλλον δεν ενθουσιάζονται με την ιδέα- ούτε με τη μορφή του Αϊ-Βασίλη. Αυτό τουλάχιστον έδειξε μελέτη ειδικών του Πανεπιστημίου της πόλης της Νέας Υόρκης η οποία δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2007 στο επιστημονικό έντυπο «Ρsychological Reports». Οι ερευνητές κατέγραψαν τα συναισθήματα 600 παιδιών που μπήκαν στη γνωστή ουρά για να φωτογραφηθούν με τους ψεύτικους Αϊ-Βασίληδες εμπορικών κέντρων. Οπως φάνηκε, το 80% των μικρών έδειξε πλήρη αδιαφορία για τον γέρο με την κόκκινη στολή και τη γενειάδα. Πάντως δεύτερη συμπληρωματική μελέτη σε άλλα 200 παιδιά κατέγραψε πτώση των ποσοστών αδιαφορίας (σε επίπεδα βέβαια όχι ιδιαιτέρως χαμηλά, αλλά της τάξεως του 60%) όσο πλησίαζε η ημέρα των Χριστουγέννων. Οι μικροί σε ηλικία αποδεικνύονται και πανέξυπνοι: προφανώς δεν ξεχνούν ποτέ ότι ο κατά τα άλλα αδιάφορος ηλικιωμένος με τη γενειάδα γίνεται ολοένα πιο ενδιαφέρων καθώς πλησιάζει η παραμονή των Χριστουγέννων- και αυτό διότι τότε κουβαλάει μαζί του τον σάκο με τα δώρα.

• Δώρα γένους θηλυκού

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Χέρτφορντσαϊρ επιβεβαίωσαν για άλλη μία φορά μέσα από μελέτη τους που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2007 στο επιστημονικό έντυπο «Journal of Developmental and Βehavioral Ρediatrics» και με αφορμή τις ημέρες των Χριστουγέννων την προαιώνια διαφορά μεταξύ των δύο φύλων: δεν είναι άλλη από τον καταναλωτισμό, ο οποίος δεν γνωρίζει ηλικίες- απλώς είναι γένους θηλυκού. Οι ερευνητές έβαλαν κάτω από το μικροσκόπιο τα γράμματα που έστειλαν 98 παιδιά στον Αϊ-Βασίλη προκειμένου να αποκαλύψουν πόση επίδραση έχουν δεχθεί από τις διαφημίσεις, καθώς ειδικά την περίοδο των εορτών τα βομβαρδίζουν καθημερινά με χιλιάδες παιχνίδια. Παράλληλα οι επιστήμονες «σάρωσαν» τα τηλεοπτικά προγράμματα και τις διαφημίσεις της περιόδου των Χριστουγέννων (στο δείγμα τους περιλαμβάνονταν περισσότερες από 2.500 διαφημίσεις παιχνιδιών). Προέκυψαν τα αναμενόμενα: κατ΄ αρχάς, ότι όσο πιο συχνά έβλεπε κάθε παιδί τηλεόραση τόσο πιο πολύ αυξάνονταν τα αιτήματά του για παιχνίδια· κατά δεύτερον, ότι τα κορίτσια ζητούσαν πολύ περισσότερα παιχνίδια από τα αγόρια. Ολα αυτά προς γνώση και συμμόρφωση (κυρίως των γονέων...).

• Γιατί κοκκίνισε η μύτη του Ρούντολφ;

Την παραμονή των Χριστουγέννων του 2007 εμφανίστηκε στο επιστημονικό έντυπο «Εmergency Μedicine Journal» μελέτη ειδικών του Βασιλικού Νοσηλευτηρίου του Μάντσεστερ η οποία είχε ένα πραγματικά «καυτό» - ή, για την ακρίβεια, παγωμένο- χριστουγεννιάτικο αντικείμενο: αν η κόκκινη από το κρύο μύτη του ταράνδου του Αϊ-Βασίλη αποτελεί πράγματι έναν καλό... πλοηγό στο μακρύ ταξίδι που έχει να κάνει ο Αγιος σε ολόκληρο τον κόσμο. Η αλλόκοτη αυτή υπόθεση προέρχεται από έναν διάσημο τάρανδο του Αγίου, τον Ρούντολφ. Ο Ρούντολφ, ο οποίος είναι ένας από τους ταράνδους που σέρνουν το έλκηθρο του κοκκινοντυμένου αγαπημένου γέρου των παιδιών, έχει μια μύτη τόσο κόκκινη η οποία σχεδόν λάμπει. Και μπορεί οι υπόλοιποι τάρανδοι να κοροϊδεύουν τον Ρούντολφ, ωστόσο εκείνος σύμφωνα με τον «μύθο» αποτελεί το καλύτερο GΡS ώστε ο Αϊ-Βασίλης να καταφέρει να βρει τον δρόμο του περνώντας μέσα από δύσκολες καιρικές συνθήκες. Με βάση λοιπόν την ιστορία του Ρούντολφ, οι βρετανοί ερευνητές πραγματοποίησαν ανασκόπηση εννέα προηγούμενων μελετών (ναι, είχαν υπάρξει και προηγούμενες μελέτες σχετικά με το ζήτημα!) προκειμένου να ανακαλύψουν αν η λαμπερή μύτη του ταράνδου με το ερυθρό χρώμα μπορεί να είναι το αποτέλεσμα κάποιας συγκεκριμένης νόσου και αν πράγματι είναι δυνατόν να αποτελεί πλοηγό σε ένα μεγάλο ταξίδι. Τι προέκυψε από αυτή την ανασκόπηση; Οτι το ερύθημα στην... ταρανδίσια μύτη δεν οφείλεται σε κάποια συγκεκριμένη ασθένεια αλλά μάλλον σε αυξημένη ροή αίματος προς τη μύτη λόγω των αλλαγών στη θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Και σε καμία περίπτωση η κόκκινη μύτη του ταράνδου δεν αποτελεί τον καλύτερο οδηγό για ένα μεγάλο ταξίδι. Είναι χαρακτηριστικό το «βαρύγδουπο» συμπέρασμα των ερευνητών το οποίο αναμένεται να αλλάξει τον ρουν της επιστήμης: ένα GΡS μάλλον αποτελεί πιο αξιόπιστο εργαλείο πλοήγησης από τον τάρανδο με την κόκκινη μύτη για τον Αϊ-Βασίλη!

• Πάρτι στα επείγοντα

Ποια είναι τα πιο πολυσύχναστα μέρη κατά τη διάρκεια των χριστουγεννιάτικων διακοπών; Αν σκεφθήκατε μόνο τα πολυκαταστήματα, τα εστιατόρια και τα μπαρ, τότε θα σας στενοχωρήσουμε καθώς υπάρχει άλλος ένας, όχι και τόσο ευχάριστος, χώρος (αλλά άκρως αναγκαίος κυρίως ύστε ρα από πολλές επισκέψεις σε μπαρ και εστιατόρια...). Δεν είναι άλλος από τα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ) των νοσοκομείων. Τον Δεκέμβριο του 2007 αυστραλοί ερευνητές του Κέντρου Επιδημιολογίας και Ερευνας στο Σίδνεϊ δημοσίευσαν μελέτη στην οποία διερευνούσαν τι γίνεται στα ΤΕΠ των νοσοκομείων κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς σε σύγκριση με τον υπόλοιπο χρόνο- για την ακρίβεια, μελέτησαν την περίοδο μεταξύ 2001 και 2006. Οπως ανέφεραν στο επιστημονικό έντυπο «Τhe Μedical Journal of Αustralia», το κύριο εύρημα ήταν ότι απλώς γινόταν ο... χαμός. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι οι περισσότερες επισκέψεις στα επείγοντα των νοσοκομείων αφορούσαν άτομα που δεν ήταν πραγματικά επείγοντα περιστατικά, δεν χρειάστηκε στην πλειονότητά τους να νοσηλευθούν και δεν έφθασαν καν στο νοσοκομείο με ασθενοφόρο. Για ποιον λόγο λοιπόν ο συνωστισμός; Διότι και στη μακρινή Αυστραλία οι γενικοί και οικογενειακοί γιατροί που θα έπρεπε να δέχονται τέτοιου είδους περιπτώσεις... έλειπαν σε χριστουγεννιάτικες διακοπές, με αποτέλεσμα ο φόρτος να πέφτει στα νοσοκομεία (σας θυμίζει κάτι;).

• Τα Χριστούγεννα συμμαχούν με τον διαβήτη...

Τον Μάιο του 2009 δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό έντυπο «Ρrimary Care Diabetes» μελέτη ελλήνων ερευνητών από το Κέντρο Υγείας Καλυβίων η οποία έθετε στο εδώλιο του κατηγορουμένου το... χριστουγεννιάτικο τραπέζι, τουλάχιστον σε ό,τι αφορούσε τα άτομα με διαβήτη τύπου 2. Στο πλαίσιο της μελέτης μετρήθηκαν οι διακυμάνσεις στα επίπεδα του σακχάρου νηστείας καθώς και της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης σε 638 διαβητικούς ασθενείς που επισκέφθηκαν το Κέντρο μεταξύ του 2003 και του 2007. Τι προέκυψε; Οτι τα επίπεδα και των δύο σημαντικών δεικτών ήταν υψηλότερα τους κρύους σε σύγκριση με τους ζεστούς μήνες του χρόνου. Μάλιστα και οι δύο δείκτες χτυπούσαν «κόκκινο» κάτω από... τις κόκκινες μπάλες του χριστουγεννιάτικου δέντρου (μάλλον μπροστά σε ένα τραπέζι γεμάτο χριστουγεννιάτικα εδέσματα), ενώ το ίδιο φάνηκε να συμβαίνει και την περίοδο του Πάσχα. Οταν δεν τηρείται το μέτρο, οι γιορτές μπορούν να βλάψουν σοβαρά την υγεία.

• ...και ραγίζουν καρδιές

Τις ημέρες των Χριστουγέννων κυριολεκτικώς «σπάει η καρδιά» πολλών ανδρών και γυναικών, σύμφωνα με μελέτη ειδικών του Εθνικού Ινστιτούτου Δημόσιας Υγείας στη Φινλανδία. Οι ερευνητές ανέφεραν μέσα στο 2009 στο επιστημονικό έντυπο «Αnnals of Μedicine» ότι μεγάλη διαχρονική μελέτη σε άτομα 25 ως 74 ετών που εισήχθησαν σε νοσοκομεία των επτά μεγαλύτερων πόλεων της χώρας έδειξε ότι οι γιορτινές ημέρες του Δεκεμβρίου αποτελούν την περίοδο κατά την οποία καταγράφονται οι περισσότεροι θάνατοι εξαιτίας εμφράγματος του μυοκαρδίου σε άτομα ηλικίας 65 ως 74 ετών. Τα Χριστούγεννα μπορούν να αποδειχθούν εχθρός της καρδιάς.

• Ψεκάστε το έλατο!

Τα χριστουγεννιάτικα δέντρα που εισάγονται στη Χαβάη από τον Βορειοδυτικό Ειρηνικό έγιναν το αντικείμενο μελέτης του Αμερικανικού Ερευνητικού Αγροτικού Κέντρου για τη λεκάνη του Ειρηνικού, η οποία δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2009 στο επιστημονικό έντυπο «Journal of Εconomic Εntomology». Προσέξτε τι ακριβώς αφορούσε ο προβληματισμός των συγκεκριμένων επιστημόνων, οι οποίοι μάλιστα μελέτησαν στοιχεία που κάλυπταν μια μεγάλη περίοδο (από το 1993 ως το 2001): δεδομένου ότι τα φυσικά αυτά δέντρα έχει αποδειχθεί ότι αποτελούν «πηγές» εισαγωγής στη Χαβάη πολλών- ακόμη και επικίνδυνων- εντόμων, ποιος είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος για να «ξεφορτωθούμε» τους ανεπιθύμητους μικρούς επισκέπτες από τα κλαριά; Το ταρακούνημα του δέντρου με τα χέρια ή το ταρακούνημα του δέντρου με μηχανικό τρόπο; Είμαστε σίγουροι ότι έχετε αγωνία για τα συμπεράσματα. Ε, λοιπόν, αποδείχθηκε ότι το ταρακούνημα του δέντρου με μηχανήματα σε συνδυασμό με τη χρήση ειδικών σπρέι και εντομοκτόνων αποτελούσε την πιο αποδοτική λύση για χριστουγεννιάτικα δέντρα χωρίς έντομα...

• Νοκάουτ με κοκαΐνη

Τα χριστουγεννιάτικα επαγγελματικά δείπνα έθεσαν στο στόχαστρό τους επιστήμονες από το Ιδρυμα για τη Μελέτη και την Πρόληψη των Εξαρτήσεων από τα Ναρκωτικά στη Βαλένθια της Ισπανίας. Οπως ανέφεραν σε μελέτη τους που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό έντυπο «Αdicciones» μέσα στο 2009, πήραν... σβάρνα 13 διαφορετικά εστιατόρια στη Βαλένθια και στο Αλικάντε έναν Δεκέμβριο (συγκεκριμένα, εκείνον του 2007). Παρακολούθησαν τι συνέβαινε στα εορταστικά δείπνα μεταξύ συνεργατών και το κύριο συμπέρασμά τους ήταν ότι σημειωνόταν σημαντική αύξηση στην κατάχρηση οινοπνευματωδών, αλλά και ναρκωτικών με «βασίλισσα» την κοκαΐνη. Μάλιστα οι νεότεροι σε ηλικία συνάδελφοι ήταν εκείνοι που έσπρωχναν στον κακό τον δρόμο τους μεγαλύτερους, όπως έδειξε η μελέτη. Και οι δεύτεροι, για να είναι πιο... cool, δεν έλεγαν όχι- ούτε στη χρήση σκληρών ναρκωτικών! Λέτε να επρόκειτο για οργανωμένο σχέδιο των νεοτέρων ώστε να θέσουν νοκάουτ τους καρεκλοκένταυρους;

• Πορτοκαλοκανελογαρίφαλα

Εχετε αναρωτηθεί ποτέ αν η μυρωδιά της κανέλας αλλάζει μέσα στο έτος; Οχι, δεν έχουμε πιει ένεκα εορταστικών ημερών: αυτό ακριβώς το αντικείμενο είχε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό έντυπο «Αppetite» τον περασμένο Οκτώβριο από ειδικούς της Κλινικής για την Οσφρηση και τη Γεύση του Τμήματος Ωτορινολαρυγγολογίας στο Πανεπιστήμιο της Δρέσδης στη Γερμανία. Οι ερευνητές ζήτησαν από εθελοντές να σχολιάσουν αν τους φαίνονταν διαφορετικές μυρωδιές, όπως αυτές του πορτοκαλιού, του γαρίφαλου και της κανέλας, το καλοκαίρι και τον χειμώνα. Οπως προέκυψε, η κανέλα μύριζε πιο ωραία και πιο ευχάριστα στους εθελοντές την περίοδο των Χριστουγέννων, ενώ το ίδιο ίσχυε για το πορτοκάλι και το γαρίφαλο. Αντιθέτως, το άρωμα του τριαντάφυλλου ήταν πιο ευχάριστο στους συμμετέχοντες το καλοκαίρι. Μεταξύ μας, δεν είχαν και πολύ άδικο οι φίλτατοι γερμανοί συμμετέχοντες στη μελέτη. Τόσο η κανέλα όσο και το γαρίφαλο και το πορτοκάλι ταιριάζουν «γάντι» στα Χριστούγεννα, θα απαντούσαν και όλοι οι έλληνες λάτρεις των μελομακάρονων...

• «Γύψινες» παγοδρομίες

Από τις μελέτες σχετικά με τα Χριστούγεννα δεν θα μπορούσε να λείπει ανάλυση για ένα σπορ που ταιριάζει γάντι με τη συγκεκριμένη περίοδο: τις παγοδρομίες. Τον Ιούνιο του 2009 ειδικοί του Τμήματος για το Τραύμα και την Ορθοπαιδική στο Βασιλικό Νοσοκομείο της Κομητείας του Χάμσαϊρ στη Βρετανία δημοσίευσαν μελέτη στο επιστημονικό έντυπο «Ιnjury» σύμφωνα με την οποία το άνοιγμα ενός παγοδρομίου στην περιοχή οδήγησε ουκ ολίγους στο να περάσουν τις ημέρες των Χριστουγέννων του 2007 (αυτή την περίοδο αφορούσε η μελέτη) με πρησμένους αστραγάλους, αν όχι με τα πόδια σε γύψο! Οι ερευνητές ανέφεραν ότι το παγοδρόμιο ήταν «υπαίτιο» για αύξηση του φόρτου εργασίας στο Τμήμα της Ορθοπαιδικής και ζήτησαν καλύτερα μέτρα και έλεγχο όταν ανοίγουν τέτοιου είδους διασκεδαστικές αρχικώς αλλά... πονεμένες τελικώς εγκαταστάσεις.

«ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΕΣ» ΠΑΘΗΣΕΙΣ

• Νόσος Christmas

Γνωρίζατε ότι υπάρχει νόσος Christmas; Πρόκειται για έναν από τους δύο τύπους αιμοφιλίας, μιας από τις πιο γνωστές κληρονομικές παθήσεις που σχετίζεται με το χρωμόσωμα Χ της μητέρας και προκαλεί θρομβώσεις με αποτέλεσμα να μην υπάρχει αρκετή ποσότητα των παραγόντων που παίζουν πρωταρχικό ρόλο στον μηχανισμό πήξεως του αίματος. Η νόσος Christmas είναι η αιμοφιλία τύπου Β, η οποία πρωτοανακαλύφθηκε το 1952 από ερευνητές στη Βρετανία ύστερα από μελέτη ενός δεκάχρονου τότε αγοριού με αιμοφιλία του οποίου το όνομα ήταν Στίβεν Κρίστμας (έτσι κέρδισε το χριστουγεννιάτικο όνομά της από... σπόντα). Η αιμοφιλία Β που οφείλεται σε έλλειμμα διαφορετικού παράγοντα από την αιμοφιλία Α δεν είναι τόσο συχνή: αφορά το 15%-20% των ατόμων με τη νόσο.

• Καταρράκτης Christmas Τree

Και το χριστουγεννιάτικο δέντρο έχει την τιμητική του στην ιατρική, όσο απίστευτο κι αν φαίνεται αυτό, και μάλιστα στον τομέα της οφθαλμολογίας. Υπάρχει ως όρος ο αποκαλούμενος «Christmas Τree» cataract (καταρράκτης των ματιών του... χριστουγεννιάτικου δέντρου), ο οποίος έλαβε το όνομά του από το ότι εντός του φακού του ματιού δημιουργούνται πολύχρωμοι κρύσταλλοι. Αυτό θυμίζει λοιπόν ένα ολοστόλιστο χριστουγεννιάτικο δέντρο.